Nghiên cứu mới phát hiện dấu hiệu tổn thương thần kinh trong máu của các cầu thủ bóng đá khi thực hiện các pha đánh đầu (Ảnh: BananaStock/ Getty Images).
Chỉ cần đánh đầu một quả bóng đá một lần cũng đủ để tạm thời giải phóng các protein vào máu có liên quan đến tổn thương tế bào não, một nghiên cứu mới cho thấy.
Mức độ của hai trong số sáu loại protein được theo dõi tăng cao hơn khi các cầu thủ bóng đá thực hiện các cú đánh đầu bóng thường xuyên hơn và mạnh hơn.
Các tác giả nghiên cứu nói rằng mặc dù điều này có thể là bằng chứng của chấn thương não cấp tính, nhưng cần có thêm các nghiên cứu để xác định liệu tác động tích lũy lâu dài của việc đánh đầu có thể làm tăng nguy cơ phát triển bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer ở người chơi hay không.
Trong nghiên cứu, được công bố vào ngày 18/5 trên tạp chí “JAMA Neurology” (một tạp chí y khoa hàng đầu chuyên về thần kinh học, được xuất bản hàng tháng bởi Hiệp hội Y khoa Mỹ), các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Y tế Đại học Amsterdam cho biết những cầu thủ bóng đá nghiệp dư thực hiện các cú đánh đầu có nồng độ protein S100B trong máu cao hơn ngay sau trận đấu so với những cầu thủ không thực hiện đánh đầu.
Nồng độ S100B được kiểm tra phổ biến để đánh giá chấn thương sọ não (TBI) và thường tăng lên trong vòng một giờ sau khi bị chấn thương sọ não.
Các cầu thủ thực hiện hơn hai pha đánh đầu, cũng như những người thực hiện nhiều pha đánh đầu có tác động mạnh, cũng ngay lập tức trải qua sự gia tăng của một loại protein có tên p-tau217. Protein này là một trong những dấu hiệu chính trong máu, hay còn gọi là dấu ấn sinh học cho bệnh Alzheimer.
Tau là một loại protein bình thường giúp ổn định khung bên trong của các nơ-ron, nhưng áp lực cơ học lên các dây truyền dẫn của não khiến protein này tách ra khi các enzym sau đó sửa đổi protein, biến nó thành một trong các dạng của p-tau, bao gồm cả p-tau217.
Mức p-tau217 và S100B trở lại mức ban đầu sau 24 đến 48 giờ sau mỗi trận đấu, nhưng các tác giả nghiên cứu cho biết điều này không loại trừ khả năng gây hại lâu dài.
“Các bằng chứng mà chúng ta có cho đến nay cho thấy chấn thương não đang xảy ra do việc đánh đầu trong bóng đá, cả về ngắn hạn và dài hạn,” bà Samantha Bureau, Trợ lý giám đốc điều hành của Quỹ Di sản Chấn động Não Canada (CLFC), người không tham gia vào nghiên cứu này, cho biết.
“Hậu quả dài hạn khó theo dõi hơn do khoảng thời gian tiềm ẩn giữa việc tiếp xúc và khởi phát triệu chứng, nhưng một số nghiên cứu đã bày tỏ mối quan ngại về các rủi ro liên quan đến việc đánh đầu trong bóng đá,” bà nói.
Nghiên cứu mới nhất ở Hà Lan này đã lấy mẫu máu từ 302 cầu thủ bóng đá nam nghiệp dư trình độ cao trong suốt 11 trận đấu, cả trước trận, ngay sau và từ 24 đến 48 giờ sau mỗi trận. Mặc dù 86 người tham gia chọn không tham gia lần lấy máu thứ ba, đồng tác giả Marsh Königs, Phó giáo sư thần kinh học phát triển tại Bệnh viện Nhi Emma ở Amsterdam UMC, nói rằng điều này có khả năng không ảnh hưởng đến kết quả. Nghiên cứu cũng dựa vào các camera để ghi lại tần suất mỗi cầu thủ đánh đầu bóng và ước tính cường độ của mỗi cú đánh đầu.
Phó giáo sư Königs cho biết họ không biết chính xác hai dấu ấn sinh học tăng lên như thế nào. Tuy nhiên, có một vài giải thích đáng tin cậy. Sự tăng tốc và giảm tốc của đầu trong một khung thời gian ngắn có thể gây ra hiệu ứng "giống như chấn động" ở quy mô nhỏ hơn nhiều, Phó giáo sư Königs nói.
Một nghiên cứu khác, được công bố vào tháng 4/2026, cho thấy khi đầu của ai đó tiếp xúc với một quả bóng, một sóng áp suất truyền qua đầu của họ.
Bất kể cơ chế chính xác là gì, các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng tác động của cú đánh đầu tích lũy theo thời gian, góp phần gây ra bệnh thoái hóa thần kinh. Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy nhiều năm chấn thương đầu lặp đi lặp lại ở các cầu thủ bóng đá và bóng đá giết chết các tế bào thần kinh và dẫn đến viêm não.
"Không phải là sự gia tăng của các chỉ số sinh học mà chính là những gì nó phản ánh, điều này mới đáng lo ngại," Phó giáo sư Königs nói. Hơn nữa, ông cho rằng việc lặp lại nghiên cứu của nhóm với những cầu thủ bóng đá giỏi nhất thế giới sẽ dẫn đến kết quả rõ rệt hơn.
Bác sĩ Peter Theobald, trưởng nhóm nghiên cứu về cơ sinh học não tại Đại học Cardiff, Anh, người không tham gia vào nghiên cứu, nói rằng các cơ quan quản lý bóng đá, chẳng hạn như Hiệp hội bóng đá Anh, đang giảm tải luyện tập cho phép đối với các cú đánh đầu, mặc dù thiếu bằng chứng có ý nghĩa quy định mức độ đánh đầu "an toàn". Thật khó để nói liệu nồng độ dấu ấn sinh học được đo trong nghiên cứu của Hà Lan có đủ để gây lo ngại hay không, ông nói thêm.
Theo Phó giáo sư Königs, mức độ tăng các chỉ số đáng lo ngại mà họ quan sát được không vượt quá ngưỡng được sử dụng trong môi trường lâm sàng để chẩn đoán chấn thương.
Tuy nhiên, "những ngưỡng này chủ yếu được thiết kế để phát hiện các chấn thương nghiêm trọng hơn nhiều, chẳng hạn như chấn thương sọ não nghiêm trọng hoặc sa sút trí tuệ". Ông cũng lo ngại rằng các vấn đề có thể phát sinh nếu hành động này được lặp lại hàng trăm hoặc hàng ngàn lần.
"Đây là một nghiên cứu khá quan trọng, vì nó cũng tìm hiểu cả các vận động viên từ các môn thể thao không tiếp xúc và do đó càng làm tăng tính thuyết phục rằng việc dùng đầu là nguyên nhân gây ra sự thay đổi ở các chỉ số đánh giá tổn thương", Bác sĩ Theobald nói. "Theo dõi cùng một nhóm cầu thủ trong suốt mùa giải sẽ rất hữu ích, vì điều này sẽ cho phép báo cáo về tác động tích lũy lâu dài của việc dùng đầu để đánh bóng."
