Theo ThS.BS Đặng Thị Thanh Thủy, Phòng Kế hoạch tổng hợp, Bệnh viện Y học cổ truyền TPHCM, lá tía tô là dược liệu quen thuộc, có nhiều tiềm năng đối với sức khỏe và làn da. Tuy nhiên, yếu tố tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối, đặc biệt khi sử dụng lá tươi để xông mặt tại nhà.
Trên các diễn đàn làm đẹp, không khó bắt gặp những lời quảng cáo như “100% thiên nhiên”, “lành tính như lá cây” hay “bí quyết trị mụn 0 đồng”. Trong thực tế, bác sĩ da liễu vẫn ghi nhận trường hợp da đỏ rát, bùng phát mụn mủ hoặc dị ứng sau khi tự xông mặt.
Tía tô có gì đặc biệt với làn da?
Lá tía tô, tên khoa học Perilla frutescens (L.) Britton, được sử dụng lâu đời trong Y học cổ truyền. Theo quan niệm này, Tô diệp có vị cay, tính ấm, quy kinh Phế - Tỳ, có công dụng giải biểu, tán hàn, hành khí, hòa vị và giải độc hải sản.
Dưới góc nhìn Y học hiện đại, tía tô chứa tinh dầu, đặc biệt là Perillaldehyde, cùng Flavonoid và Acid Rosmarinic. Các hoạt chất này được nghiên cứu về khả năng kháng khuẩn, chống viêm, chống dị ứng và bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa.
Một số nghiên cứu quốc tế gần đây ghi nhận tiềm năng của chiết xuất tía tô đối với làn da. Nghiên cứu trên Plants năm 2023 cho thấy chiết xuất tía tô có khả năng chống stress oxy hóa và giảm một số dấu hiệu viêm thực nghiệm. Nghiên cứu trên Pharmaceutics cùng năm cho thấy phytocomplex giàu Acid Rosmarinic góp phần duy trì hàng rào bảo vệ biểu bì và giảm giải phóng cytokine tiền viêm trên mô hình tế bào da người.
Xông mặt lá tía tô sai cách có thể gây kích ứng, bỏng nhiệt, làm nặng mụn viêm và bệnh da (Ảnh: BHX).
Nghiên cứu lâm sàng năm 2020 trên 30 người 40-60 tuổi sử dụng serum chứa chiết xuất tía tô trong 8 tuần ghi nhận cải thiện độ ẩm, độ đàn hồi mà không gây kích ứng đáng kể. Một nghiên cứu trên Cosmetics cũng ghi nhận tiềm năng ức chế Collagenase và tác động đến quá trình tổng hợp Melanin, qua đó gợi ý khả năng hỗ trợ chống lão hóa, làm sáng da.
Tuy nhiên, bác sĩ Thủy nhấn mạnh cần phân biệt giữa chiết xuất tía tô được chuẩn hóa trong nghiên cứu và nồi nước lá tía tô đun tại nhà. Hai hình thức này không tương đương về hàm lượng hoạt chất, cách sử dụng và mức độ kiểm soát an toàn.
Khi xông đúng kỹ thuật, hơi ấm có thể giúp mao mạch dưới da giãn nhẹ, tăng lưu thông máu, làm mềm lớp sừng và hỗ trợ làm sạch bụi bẩn, bã nhờn. Tinh dầu tía tô cũng có thể tạo tác động kháng khuẩn nhẹ trên bề mặt, trong khi hương thơm giúp thư giãn.
Những tác dụng này không đồng nghĩa xông mặt bằng lá tía tô có thể điều trị mụn hay nám.
Xông sai cách có thể khiến da tổn thương
Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng càng tự nhiên càng an toàn. Lá tươi có thể chứa vi khuẩn, tạp chất hoặc nhựa cây, có khả năng gây viêm da tiếp xúc ở người có làn da nhạy cảm.
Không ít người còn quan niệm xông càng nóng, càng lâu càng thải độc. Thực tế, đổ mồ hôi không đồng nghĩa với thải độc. Hơi nước quá nóng có thể gây tổn thương nhiệt ở mức độ vi mô, làm da mất nước, khô và rát.
Theo bác sĩ, lỗ chân lông cũng không có cơ chế “đóng - mở” như cánh cửa. Nhiệt chỉ giúp làm mềm bã nhờn, không thể “mở” lỗ chân lông để đẩy toàn bộ mụn ẩn ra ngoài.
Đặc biệt, không nên xông xong rồi lập tức nặn mụn hoặc tẩy da chết bằng AHA/BHA nồng độ cao. Sau khi tiếp xúc với nhiệt, da có thể nhạy cảm hơn; chà xát hoặc sử dụng hoạt chất mạnh dễ làm tổn thương hàng rào bảo vệ da, tăng kích ứng và nguy cơ nhiễm trùng.
Người đang bị rosacea (chứng đỏ mặt), viêm da cơ địa, eczema hoặc mụn viêm mủ cũng không nên xông vì nhiệt có thể khiến bệnh bùng phát. Việc xông hàng ngày còn có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ, khiến da khỏe trở nên nhạy cảm.
Nếu vẫn xông, cần đặc biệt chú ý an toàn
Hiện chưa có bằng chứng hoặc hướng dẫn y khoa thống nhất về việc xông mặt bằng lá tía tô tại nhà. Vì vậy, nếu lựa chọn phương pháp này, nên xem đây là biện pháp thư giãn và ưu tiên an toàn.
Có thể dùng 100-150g lá tía tô tươi, chọn lá không sâu bệnh, ngâm nước muối loãng 10-15 phút rồi rửa nhiều lần dưới vòi nước. Vò nhẹ lá, đun với khoảng 500ml nước trong 3-5 phút rồi tắt bếp. Không nên đun quá lâu vì có thể làm bay hơi tinh dầu.
Khi xông, cần giữ mặt cách nồi hoặc bát nước ít nhất 25-30cm, chỉ thực hiện khoảng 8-10 phút và tối đa 1-2 lần/tuần. Nếu thấy châm chích hoặc nóng rát phải dừng ngay.
Sau xông, dùng khăn mềm thấm nhẹ nước trên da, để da nghỉ 5-10 phút rồi rửa bằng nước mát và thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ.
Bác sĩ khuyến cáo người mắc rrosaceaosacea, thường xuyên đỏ bừng mặt, có tiền sử viêm da cơ địa, eczema, da mỏng lộ mao mạch, đang bị mụn viêm mủ nặng, có vết thương hở hoặc cháy nắng không nên tự xông mặt. Người từng dị ứng với tinh dầu hoặc thực vật thuộc họ Bạc hà (Lamiaceae) cũng cần tránh.
Chiết xuất tía tô trong phòng thí nghiệm khác hoàn toàn nồi nước lá tía tô đun tại nhà. Hiện bằng chứng lâm sàng về hiệu quả điều trị mụn hay nám bằng xông lá tía tô tươi chưa đủ vững chắc.
Bác sĩ Thủy nhấn mạnh chăm sóc da cần sự kiên trì và lắng nghe làn da của chính mình. An toàn phải đặt lên hàng đầu. Một làn da đẹp trước hết phải là một làn da khỏe, không phải làn da phải chịu tổn thương hay bỏng rát.
