Theo Điều tra Dân số giữa kỳ năm 2024, nam giới từ 20 đến 39 tuổi nhiều hơn phụ nữ cùng độ tuổi khoảng 415.200 người. Khoảng cách này được dự báo tiếp tục gia tăng trong những năm tới.
Số lượng nam giới trong độ tuổi kết hôn bị dư thừa, theo dự báo dân số 2024-2074 (Nguồn: Cục Thống kê).
Tuy nhiên, ThS Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý lâm sàng, cho rằng khó khăn của nam giới chưa lập gia đình không chỉ đến từ sự chênh lệch về số lượng.
Chưa có nhà, chưa dám nghĩ đến hôn nhân
ThS Lân từng tiếp nhận một nam bệnh nhân 33 tuổi có công việc ổn định nhưng thường xuyên mất ngủ, căng thẳng và giảm động lực làm việc.
Người đàn ông này cho rằng bản thân chưa đủ điều kiện kết hôn vì chưa có nhà riêng và thu nhập chưa đạt mức mong muốn. Mỗi lần trở về quê hoặc gặp họ hàng, anh thường bị thúc giục chuyện vợ con.
Ban đầu, những câu hỏi lặp lại chỉ khiến anh khó chịu. Về sau, anh dần né tránh các buổi gặp mặt gia đình, ít giao tiếp với bạn bè và dành nhiều thời gian hơn cho công việc.
Áp lực kết hôn, tài chính và kỳ vọng từ gia đình có thể khiến một số nam giới rơi vào trạng thái mất ngủ, căng thẳng kéo dài và thu hẹp các mối quan hệ xã hội (Ảnh minh họa: AI).
Anh cố gắng làm việc để chứng minh năng lực nhưng trạng thái căng thẳng không thuyên giảm. Trong quá trình tham vấn, người đàn ông này thừa nhận điều khiến anh lo lắng không phải cuộc sống độc thân mà là cảm giác bị đánh giá như một người thất bại.
“Trong nhiều trường hợp, nam giới cho rằng họ chỉ có thể kết hôn khi đã có công việc ổn định, thu nhập tốt, nhà ở và đủ khả năng gánh vác kinh tế. Mong muốn chuẩn bị nền tảng cho gia đình là chính đáng. Tuy nhiên, khi các điều kiện vật chất trở thành thước đo duy nhất, họ dễ cảm thấy bản thân chưa xứng đáng bước vào một mối quan hệ”, ThS Lân phân tích.
Tự ti khiến cơ hội tìm bạn đời thu hẹp
Một trường hợp khác được ThS Lân ghi nhận là nam thanh niên 28 tuổi, nhiều lần muốn bước vào mối quan hệ tình cảm nhưng không dám chủ động làm quen.
Người này cho rằng bản thân có ngoại hình bình thường, thu nhập thấp và không có ưu điểm nổi bật. Mỗi khi có tình cảm với ai đó, anh thường nghĩ trước rằng mình sẽ bị từ chối.
Sự tự ti khiến anh hạn chế giao tiếp, tránh các hoạt động gặp gỡ và gần như không cho bản thân cơ hội xây dựng mối quan hệ.
“Khi một người tin rằng mình không đủ tốt, họ thường né tránh những tình huống có nguy cơ bị đánh giá hoặc từ chối. Sự né tránh có thể làm giảm lo lắng trong thời gian ngắn nhưng đồng thời khiến họ mất đi cơ hội kết nối”, ThS Lân nhận định.
Theo chuyên gia, việc không có mối quan hệ nào được hình thành sau đó lại trở thành bằng chứng để người trong cuộc củng cố suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Vòng lặp này có thể kéo dài nếu họ không nhận diện được sự tự ti và những đánh giá thiếu căn cứ.
Áp lực kết hôn còn chịu ảnh hưởng từ những kỳ vọng phổ biến trong gia đình và xã hội. Nam giới thường được yêu cầu phải có nghề nghiệp ổn định, thu nhập tốt, nhà ở và khả năng bảo đảm kinh tế trước khi lập gia đình.
Khi bạn bè cùng tuổi lần lượt kết hôn, người còn độc thân dễ rơi vào trạng thái so sánh và cảm thấy mình đang chậm hơn người khác.
Những lời hỏi thăm từ người thân có thể xuất phát từ sự quan tâm. Tuy nhiên, nếu lặp lại thường xuyên hoặc đi kèm với sự so sánh, chúng có thể khiến người trong cuộc cảm thấy bị phán xét.
“Khi một người luôn tin rằng chỉ khi thành công mới xứng đáng kết hôn, hoặc chưa lập gia đình đồng nghĩa với thất bại, họ rất dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Hệ quả có thể là mất ngủ, lo âu, giảm lòng tự trọng, cô đơn và né tránh giao tiếp xã hội”, chuyên gia chia sẻ.
Áp lực tương tự cũng có thể xuất hiện ở những người chưa sẵn sàng kết hôn hoặc không muốn bước vào cuộc hôn nhân theo mong đợi của gia đình.
ThS Lân từng tiếp nhận một số người thuộc cộng đồng LGBT thường xuyên bị thúc giục kết hôn với người khác giới. Việc phải che giấu bản thân, né tránh những cuộc trao đổi về hôn nhân và sống trong lo lắng vì sợ làm người thân thất vọng có thể trở thành nguồn căng thẳng kéo dài.
“Đây là những áp lực tâm lý có thật và cần được nhìn nhận nghiêm túc, thay vì xem đó đơn thuần là vấn đề lựa chọn cá nhân”, ông nói.
Gia đình nên lắng nghe thay vì thúc giục
Theo ThS Lân, việc chưa kết hôn không phản ánh năng lực hay giá trị của một người.
Quyết định lập gia đình chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như điều kiện kinh tế, hoàn cảnh sống, cơ hội gặp gỡ, mục tiêu cá nhân, mức độ sẵn sàng về tâm lý và sự phù hợp giữa hai người.
Có người chưa gặp được đối tượng phù hợp. Một số người cần thêm thời gian để ổn định cuộc sống. Những người khác chủ động lựa chọn sống độc thân hoặc chưa xem hôn nhân là ưu tiên trong một giai đoạn nhất định.
ThS Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý lâm sàng, trao đổi về những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định kết hôn của mỗi người (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
“Gia đình nên thể hiện sự quan tâm bằng cách lắng nghe thay vì liên tục thúc giục hoặc so sánh. Khi không cảm thấy bị phán xét, người trẻ sẽ cởi mở hơn và có điều kiện xây dựng những mối quan hệ lành mạnh”, ThS Lân khuyến nghị.
Theo chuyên gia, điều quan trọng không nằm ở việc kết hôn sớm hay muộn mà ở sự tự nguyện và mức độ sẵn sàng của những người trong cuộc.
Một cuộc hôn nhân được hình thành chủ yếu để đáp ứng kỳ vọng từ gia đình hoặc xã hội có thể tiềm ẩn nguy cơ xung đột và đổ vỡ.
Trong bối cảnh chênh lệch giới tính ở độ tuổi kết hôn ngày càng rõ, việc giảm định kiến với người chưa lập gia đình cũng cần được nhìn nhận như một yếu tố bảo vệ sức khỏe tinh thần.
