ThS.BS Phan Thị Thanh Thủy, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Y học cổ truyền TPHCM, cho biết khi tư vấn dinh dưỡng, nhiều người thắc mắc ăn chay có tốt hơn ăn mặn. Tuy nhiên, không có chế độ ăn nào tốt chỉ vì đó là “ăn chay” hay “ăn mặn”. Điều quan trọng là chế độ ăn có cân đối, đa dạng và phù hợp với nhu cầu của từng người hay không.
Ăn chay là chế độ dinh dưỡng ưu tiên các thực phẩm có nguồn gốc thực vật như ngũ cốc, các loại đậu, rau, củ, quả, hạt và nấm. Tùy hình thức ăn chay, một số người vẫn sử dụng sữa, trứng hoặc các sản phẩm từ sữa, trong khi người ăn chay thuần (vegan) loại bỏ hoàn toàn thực phẩm có nguồn gốc động vật.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu được xây dựng hợp lý, chế độ ăn chay có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Ăn chay đúng cách có thể mang lại nhiều lợi ích (Ảnh: BHX).
Trước hết, chế độ ăn chay có thể tốt cho tim mạch. Người ăn chay thường tiêu thụ nhiều chất xơ, kali, magie và các chất chống oxy hóa, đồng thời ít chất béo bão hòa hơn. Điều này có thể góp phần cải thiện huyết áp, giảm cholesterol LDL (cholesterol “xấu”), từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Chế độ ăn giàu rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu cũng có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Những thực phẩm này thường có mật độ năng lượng thấp nhưng giàu chất xơ, giúp tạo cảm giác no lâu.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc cứ ăn chay là sẽ giảm cân. Nếu thường xuyên sử dụng đồ chiên, bánh ngọt, nước ngọt hoặc các thực phẩm chay chế biến sẵn, người ăn chay vẫn có thể tăng cân.
Bên cạnh đó, chế độ ăn giàu thực phẩm có nguồn gốc thực vật có liên quan đến nguy cơ thấp hơn đối với một số bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2 và một số bệnh tim mạch. Theo bác sĩ, lợi ích này chủ yếu đến từ chất lượng của khẩu phần ăn, chứ không chỉ đơn thuần do việc loại bỏ thịt.
Ăn chay thiếu cân đối vẫn có thể gây thiếu chất
Theo BS Thủy, ăn chay không phải lúc nào cũng tốt nếu chế độ ăn được xây dựng thiếu cân đối.
Một số trường hợp chỉ ăn cơm với rau, thường xuyên sử dụng mì gói chay hoặc thực phẩm chay chế biến sẵn, ăn quá ít các loại đậu và hạt. Người ăn chay hoàn toàn trong thời gian dài nhưng không bổ sung vitamin B12 cũng có nguy cơ thiếu chất.
Khi đó, cơ thể có thể thiếu protein, vitamin B12, sắt, canxi, vitamin D, kẽm, i-ốt hoặc omega-3.
Một số nhóm cần được tư vấn dinh dưỡng kỹ hơn khi lựa chọn chế độ ăn chay để bảo đảm cung cấp đầy đủ dưỡng chất, gồm trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn tăng trưởng, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người ăn chay thuần trong thời gian dài.
“Điều quan trọng không phải là ăn chay hay ăn mặn. Thay vì hỏi ‘ăn chay có tốt không?’, có lẽ chúng ta nên hỏi: ‘Bữa ăn hôm nay của mình đã đủ chất chưa?’”, bác sĩ Thủy chia sẻ.
Theo đó, một khẩu phần ăn lành mạnh cần bảo đảm đủ năng lượng, có nguồn đạm chất lượng, tăng cường rau và trái cây, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đường, muối và chất béo bão hòa.
Nếu lựa chọn chế độ ăn chay, cần đặc biệt chú ý những dưỡng chất dễ thiếu như vitamin B12, sắt, canxi, vitamin D, i-ốt, kẽm và omega-3.
BS Thủy nhấn mạnh, ăn chay không phải là “thần dược”, nhưng cũng không phải nguyên nhân tất yếu dẫn đến thiếu chất. Một chế độ ăn chay được xây dựng khoa học có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Ngược lại, chế độ ăn chay mất cân đối vẫn có thể dẫn đến suy dinh dưỡng hoặc làm tăng nguy cơ thiếu vi chất.
“Điều quan trọng nhất không nằm ở việc có ăn thịt hay không, mà ở chất lượng của toàn bộ chế độ ăn và một lối sống lành mạnh”, bác sĩ Thủy nói.
