Gan là một trong những cơ quan làm việc chăm chỉ nhất trong cơ thể. Cơ quan này đảm nhiệm chức năng giải độc các chất có hại, giúp tiêu hóa, lưu trữ chất dinh dưỡng và điều hòa quá trình trao đổi chất.
Một trong những thách thức đối với bệnh gan là bệnh có thể là một mối đe dọa thầm lặng. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường chỉ xuất hiện các triệu chứng mơ hồ như mệt mỏi kéo dài hoặc buồn nôn.
Khi bệnh tiến triển, các dấu hiệu rõ ràng hơn có thể xuất hiện. Một trong những triệu chứng dễ nhận biết nhất là vàng da, da và lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng.
Mặc dù nhiều người cho rằng bệnh gan chủ yếu liên quan đến việc uống nhiều rượu bia, nhưng đây không phải là nguyên nhân duy nhất. Dưới đây là 5 thói quen phổ biến có thể âm thầm gây hại cho gan.
Ở giai đoạn đầu, bệnh gan thường không có triệu chứng rõ ràng (Ảnh: Ssbhealthcare)
Uống quá nhiều rượu bia
Theo The Conversation, rượu bia là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây tổn thương gan. Mỗi khi bạn uống rượu, gan phải làm việc để phân hủy cồn và đào thải ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, nếu uống quá nhiều, quá trình này sẽ bị quá tải, khiến các sản phẩm phụ độc hại tích tụ và làm tổn thương tế bào gan.
Bệnh gan liên quan đến rượu tiến triển theo từng giai đoạn. Ban đầu, mỡ bắt đầu tích tụ trong gan (gan nhiễm mỡ), thường không gây triệu chứng rõ rệt và có thể hồi phục nếu ngừng uống rượu. Nếu tiếp tục uống, tình trạng này có thể tiến triển thành viêm gan do rượu, gan bị viêm và hình thành mô sẹo do liên tục cố gắng tự sửa chữa tổn thương.
Theo thời gian, sẹo này có thể tiến triển thành xơ gan, khi gan bị xơ cứng làm suy giảm đáng kể hoạt động của gan. Mặc dù xơ gan khó hồi phục nhưng việc ngừng uống rượu có thể giúp ngăn ngừa tổn thương nặng hơn.
Ngay cả việc uống rượu ở mức vừa phải nhưng kéo dài trong nhiều năm cũng có thể gây hại cho gan, đặc biệt khi kết hợp với các yếu tố nguy cơ khác như béo phì hoặc sử dụng một số loại thuốc. Các chuyên gia khuyến cáo không nên uống quá 14 đơn vị cồn mỗi tuần, đồng thời nên có những ngày không uống rượu để gan có thời gian phục hồi.
Chế độ ăn uống kém lành mạnh
Bạn không nhất thiết phải uống rượu mới mắc bệnh gan. Chế độ ăn uống không lành mạnh cũng có thể khiến mỡ tích tụ trong gan, dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, trước đây gọi là bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Lượng mỡ dư thừa trong gan có thể làm suy giảm chức năng của cơ quan này và theo thời gian có thể gây viêm, sẹo và cuối cùng là xơ gan. Những người thừa cân, đặc biệt béo bụng, có nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa cao hơn. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm huyết áp cao, đái tháo đường và cholesterol cao.
Chế độ ăn uống đóng một vai trò quan trọng với sức khỏe gan. Các thực phẩm giàu chất béo bão hòa, như thịt đỏ, đồ chiên rán và đồ ăn nhẹ chế biến sẵn, có thể làm tăng cholesterol và góp phần tích tụ mỡ trong gan.
Thực phẩm và đồ uống có đường cũng là yếu tố nguy cơ đáng kể. Một tổng quan nghiên cứu công bố năm 2018 cho thấy những người tiêu thụ nhiều đồ uống có đường có nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ cao hơn 40%.
Thực phẩm siêu chế biến như thức ăn nhanh, các bữa ăn chế biến sẵn và đồ ăn vặt chứa nhiều đường và chất béo không lành mạnh cũng góp phần gây căng thẳng cho gan. Một nghiên cứu lớn cho thấy những người ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có nhiều khả năng mắc các vấn đề về gan hơn.
Ngược lại, duy trì chế độ ăn uống cân bằng, ưu tiên thực phẩm nguyên chất có thể giúp ngăn ngừa, thậm chí đảo ngược bệnh gan nhiễm mỡ. Nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và cá có thể làm giảm chất béo tích tụ trong gan và cải thiện các yếu tố nguy cơ liên quan như lượng đường trong máu cao và cholesterol.
Uống đủ nước cũng rất quan trọng. Bạn hãy đặt mục tiêu uống khoảng 8 ly nước mỗi ngày để hỗ trợ quá trình giải độc tự nhiên của gan.
Lạm dụng thuốc giảm đau
Nhiều người chuyển sang sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol (acetaminophen) để giảm đau đầu, đau cơ hoặc sốt. Nói chung, việc sử dụng thuốc là an toàn khi tuân theo hướng dẫn, tuy nhiên việc lạm dụng, thậm chí vượt liều khuyến cáo một chút cũng có thể cực kỳ nguy hiểm cho gan.
Gan phân hủy paracetamol nhưng trong quá trình đó lại tạo ra một sản phẩm phụ độc hại gọi là NAPQI. Thông thường, cơ thể trung hòa NAPQI bằng cách sử dụng chất bảo vệ gọi là glutathione. Tuy nhiên, khi dùng quá liều, lượng glutathione dự trữ sẽ cạn kiệt, tạo điều kiện cho NAPQI tích tụ và tấn công các tế bào gan. Điều này có thể dẫn đến suy gan cấp tính, có thể dẫn đến tử vong.
Ngay cả việc sử dụng quá liều nhỏ hoặc kết hợp paracetamol với rượu cũng có thể làm tăng nguy cơ gây hại nghiêm trọng.
Lối sống ít vận động
Đây cũng là một yếu tố nguy cơ chính khác gây ra bệnh gan. Ít hoạt động thể chất góp phần tăng cân, kháng insulin và rối loạn chức năng trao đổi chất, tất cả đều có thể thúc đẩy tích tụ mỡ trong gan.
Tin tốt là tập thể dục có thể có lợi cho gan ngay cả khi bạn không giảm cân nhiều. Một nghiên cứu cho thấy chỉ 8 tuần tập luyện sức mạnh đã giảm lượng mỡ gan xuống 13% và cải thiện khả năng kiểm soát đường huyết.
Những hoạt động thể dục như đi bộ nhanh thường xuyên trong 30 phút, 5 lần một tuần, đã được chứng minh là làm giảm chất béo tích tụ trong gan và cải thiện độ nhạy insulin.
Hút thuốc lá
Hầu hết mọi người liên tưởng hút thuốc lá với ung thư phổi hoặc bệnh tim, nhưng nhiều người không nhận ra những tổn thương nghiêm trọng mà nó có thể gây ra cho gan.
Khói thuốc lá chứa hàng ngàn hóa chất độc hại làm tăng gánh nặng cho gan khi nó cố gắng lọc và phân giải chúng. Theo thời gian, điều này có thể dẫn đến căng thẳng oxy hóa, trong đó các gốc tự do làm tổn thương tế bào gan, hạn chế lưu lượng máu và góp phần gây xơ gan.
Hút thuốc lá cũng làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư gan. Các hóa chất độc hại trong khói thuốc lá, bao gồm nitrosamine, vinyl clorua, hắc ín và 4-aminobiphenyl, đều là những chất gây ung thư đã được biết đến. Theo Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh, hút thuốc lá chiếm khoảng 20% các trường hợp ung thư gan ở Vương quốc Anh.
Gan là một cơ quan vô cùng khỏe mạnh nhưng nó không phải là bất khả chiến bại. Bạn có thể bảo vệ nó bằng cách uống rượu bia điều độ, bỏ thuốc lá, dùng thuốc có trách nhiệm, ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên và uống đủ nước.
Nếu bạn nhận thấy bất kỳ triệu chứng nào có thể cho thấy vấn đề về gan, chẳng hạn như mệt mỏi kéo dài, buồn nôn hoặc vàng da, đừng trì hoãn việc đến gặp bác sĩ. Phát hiện bệnh về gan càng sớm, cơ hội điều trị thành công càng cao.
