Mỹ sử dụng USV Corsair tấn công cảng tại căn cứ Hải quân Bandar Abbas hôm 12/7 (Ảnh: X).
Máy bay không người lái đã làm thay đổi chiến tranh hiện đại, nhưng cho đến ngày 12/7, Mỹ chưa từng triển khai phương tiện mặt nước không người lái (USV) trong các chiến dịch chiến đấu.
Điều đó đã thay đổi khi Mỹ sử dụng các phương tiện không người lái trên biển (USV), trong các cuộc tấn công vào căn cứ hải quân Bandar Abbas của Iran.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 13/7 xác nhận trên mạng xã hội X rằng 3 xuồng không người lái Corsair đã nhắm vào "một cơ sở bảo dưỡng tàu ngầm và tàu chiến" của Iran, đánh dấu lần đầu tiên quân đội Mỹ sử dụng phương tiện mặt nước không người lái trong hoạt động tác chiến.
CENTCOM cho hay các cuộc tấn công đã "làm suy yếu năng lực tiếp tục tấn công tàu thương mại của Iran". Cơ quan này cũng công bố đoạn video ghi lại cảnh xuồng không người lái phát nổ gần các cầu cảng, tạo nên những cột khói dày đặc bốc cao trên không trung.
Chiến dịch này cho thấy vai trò ngày càng lớn của các hệ thống không người lái trong chiến tranh hiện đại. Vậy thiết bị không người lái trên biển là gì và vì sao việc Mỹ lần đầu sử dụng chúng trong thực chiến lại có ý nghĩa quan trọng?
Thiết bị không người lái trên biển là gì?
Tàu mặt nước không người lái (USV), còn được gọi là thiết bị không người lái trên biển, là những chiếc thuyền có thể hoạt động mà không cần thủy thủ đoàn trên boong.
Nhỏ hơn các chiến hạm như tàu hộ vệ, tàu khu trục và tàu tuần dương, chúng có thể được điều khiển từ xa hoặc sử dụng để thực hiện các nhiệm vụ một cách tự động. USV có thể triển khai cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, bao gồm thu thập thông tin tình báo và giám sát, trinh sát, rà phá thủy lôi, hậu cần và tìm kiếm cứu nạn.
Nó cũng giúp lực lượng hải quân sử dụng thủy thủ đoàn hiệu quả hơn vì nó không được thiết kế để hoạt động độc lập với các tài sản hải quân khác, bà Benedicta Nathania Palit, nhà phân tích nghiên cứu từ Trung tâm Tình báo chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương, cho biết.
Bà nói thêm rằng USV vẫn được sử dụng như một phần của hệ thống rộng lớn hơn "nơi chúng đóng góp vào bức tranh hoạt động chung và hỗ trợ việc ra quyết định tác chiến dựa trên thông tin tốt hơn".
USV tạo điều kiện để lực lượng Hải quân sử dụng thủy thủ đoàn hiệu quả hơn. Ông Joseph Kristanto tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam (RSIS) nhận định, chúng ngày càng được sử dụng nhiều trong các hoạt động tấn công. Theo CENTCOM, nó còn được sử dụng trong cuộc tấn công vào Căn cứ Hải quân Bandar Abbas của Iran là loại tấn công một chiều.
Nhà nghiên cứu Collin Koh tại RSIS cho biết, USV hiện đại cũng có thể được điều động tham gia các nhiệm vụ như ngăn chặn và tấn công chống hạm. Ông đề cập đến Ukraine là quốc gia đã phát triển các USV có khả năng thực hiện nhiệm vụ tác chiến phòng không, và thậm chí đóng vai trò là "tàu mẹ" không người lái để phóng các hệ thống không người lái nhỏ hơn.
Thấy gì từ động thái này?
Mỹ từng sử dụng SUV, nhưng cuộc tấn công nhằm vào Iran hôm 12/7 đánh dấu lần đầu tiên loại phương tiện này được sử dụng trong thực chiến.
Hồi tháng 6, quân đội Mỹ đã sử dụng một USV trong một nhiệm vụ giải cứu sau khi trực thăng tấn công Apache bị Iran bắn hạ. Chiến dịch này được nhiều hãng truyền thông đánh giá là lần đầu tiên Mỹ sử dụng USV để cứu hộ người trên biển.
Việc triển khai USV này cũng là một phần trong nỗ lực của Lầu Năm Góc nhằm mở rộng việc sử dụng các phương tiện không người lái bên cạnh các khí tài quân sự truyền thống, theo Reuters.
Bà Benedicta Nathania Palit tại Viện Nghiên cứu ISI tại Indonesia cho rằng giá trị của việc Mỹ sử dụng USV không nằm ở bản thân phương tiện này, mà ở thông điệp mà nó truyền tải.
"Quá trình phát triển đó, từ cảm biến đến phương tiện cứu hộ đến vũ khí trong một lần triển khai duy nhất, cho thấy cách các hệ thống này đã phát triển từ các nền tảng thử nghiệm thành các công cụ hoạt động thực sự", bà nhận định. Theo bà, điều đó chứng minh rằng các hệ thống tự hành trên biển đang vượt ra khỏi giai đoạn thử nghiệm và đã được tích hợp vào công tác lập kế hoạch tác chiến cũng như triển khai lực lượng.
Ông Kristanto đồng tình với quan điểm của bà Palit, nói rằng: "Chiến dịch này báo hiệu các lực lượng hải quân lớn không còn coi xuồng không người lái trên biển là khả năng thử nghiệm đang được phát triển riêng lẻ nữa, mà chúng cũng đang được tích cực tích hợp vào bộ công cụ của họ".
Ông Kristanto lưu ý việc Ukraine đã sử dụng chúng trong vai trò tấn công "rất hiệu quả" kể từ khi bắt đầu cuộc xung đột với Nga vào năm 2022. Việc Washington sử dụng thiết bị này trên biển giúp xác nhận thêm tiềm năng chiến trường của chúng.
USV Corsair sử dụng trong cuộc tấn công vào Iran do công ty quốc phòng Saronic Technologies có trụ sở tại Texas sản xuất. Corsair dài 7,3m, có khả năng mang tải trọng lên đến 454kg, tầm hoạt động hơn 1.000 hải lý và có thể đạt tốc độ tối đa 64km/h trở lên.
Saronic Technologies cho biết Corsair có khả năng hỗ trợ một loạt các hoạt động chiến lược trên biển khơi và sở hữu năng lực tương tác, tự hành, thậm chí có thể mở rộng.
Trước cuộc tấn công hôm 12/7, Corsair đã tham gia nhiệm vụ cứu hộ trên biển. Sau cuộc tấn công vào Iran, Saronic đăng lại thông báo của CENTCOM trên X, xác nhận rằng sản phẩm của họ đã được sử dụng.
Theo thông tin được công bố, Hải quân Mỹ đưa Corsair vào biên chế của Lực lượng Đặc nhiệm 59 từ tháng 3. Đây là đơn vị đầu tiên của Hải quân Mỹ chuyên phụ trách các hệ thống không người lái.
Bà Palit đánh giá thiết kế đa nhiệm, dạng mô-đun của Corsair giúp các chỉ huy Hải quân ra quyết định linh hoạt trong nhiệm vụ mà không cần phải phát triển một nền tảng riêng biệt cho từng vai trò.
Ông Kristanto cho rằng điểm nổi bật của Corsair không chỉ nằm ở tầm hoạt động, khả năng mang tải hay năng lực tự hành, mà còn ở tính linh hoạt vượt trội.
"Việc Mỹ sử dụng máy bay không người lái trên biển trong chiến đấu là rất quan trọng vì nó phản ánh những thành công đang bắt đầu thể hiện trong chương trình hệ thống không người lái của Lầu Năm Góc và tất cả các khoản đầu tư đã được đổ vào đó, đặc biệt là kể từ khi Ukraine chứng minh rằng điều này có thể thực hiện được", tiến sĩ Koh nhận định.
USV đang làm thay đổi chiến tranh hải quân?
Bà Palit cho rằng USV khó có thể thay thế tàu hộ vệ hoặc tàu khu trục, nhưng thừa nhận chúng đang "thay đổi cách thức các lực lượng hải quân tiến hành các hoạt động hàng hải".
“Thay vì chỉ dựa vào các tàu chiến có người lái giá trị cao, hải quân có thể kết hợp các hệ thống tự hành với các tàu chiến thông thường cho các nhiệm vụ nguy hiểm, lặp đi lặp lại hoặc kéo dài, cho phép các tàu có người lái tập trung vào các nhiệm vụ mà chỉ họ mới có thể thực hiện. Chúng cũng làm thay đổi phương trình chi phí bằng cách phân bổ khả năng trên một khu vực rộng lớn hơn với chi phí thấp hơn và rủi ro thấp hơn cho nhân lực”, bà nói.
Ông Kristanto cũng cho rằng, phương tiện không người lái trên biển đại diện cho "thay đổi quan trọng" trong chiến tranh hải quân, nhưng không theo cách mà mọi người vẫn nghĩ.
Đồng tình với tuyên bố của bà Palit về chi phí, ông Kristanto cho biết USV hỗ trợ các chỉ huy hải quân bằng cách cung cấp cho họ một lựa chọn, vì “bản chất chi phí thấp và không người lái của chúng có nghĩa là có thể thực hiện các nhiệm vụ mà nếu không sẽ khiến một tàu chiến mặt nước giá trị cao và thủy thủ đoàn của nó phải đối mặt với những rủi ro không cần thiết”.
Ông Kristanto lập luận, USV hỗ trợ các chỉ huy Hải quân bằng cách cung cấp cho họ lựa chọn chi phí thấp. Chúng còn đảm nhận được các nhiệm vụ vốn có thể khiến tàu chiến mặt nước có giá trị cao và thủy thủ đoàn của nó phải đối mặt với những rủi ro không cần thiết.
“Điều quan trọng không kém là chúng cho phép Hải quân tạo ra số lượng lớn lực lượng với chi phí thấp hơn nhiều so với việc đóng thêm các tàu chiến mặt nước", ông nói thêm.
Điều này có nghĩa là thay vì chỉ dựa vào một số lượng hạn chế các tàu chiến hiện đại, các chỉ huy giờ đây có thể triển khai nhiều phương tiện hơn để thực hiện các nhiệm vụ.
Ông Kristanto giải thích rằng USV tấn công một chiều cũng có thể đóng vai trò vũ khí dùng một lần chống lại các mục tiêu được phòng thủ tương đối yếu, giảm nhu cầu triển khai các loại đạn dược chính xác tầm xa đắt tiền hơn. Ông Kristanto nhận xét USV bổ sung cho những hạm đội thông thường và không đồng ý rằng chúng khiến những con tàu đó trở nên "lỗi thời".
"Đóng góp lớn nhất của chúng không phải là làm khiến tàu chiến trở nên lỗi thời mà là cho phép hải quân chiến đấu theo cách phân tán, có thể mở rộng và tiết kiệm chi phí hơn bằng cách kết hợp các hệ thống có người lái và không người lái" thành một lực lượng duy nhất", chuyên gia trên nói.
