Các máy li tâm bên trong một cơ sở làm giàu uranium của Iran (Ảnh: IRNA).
Kazakhstan "bật đèn xanh" về việc lưu trữ kho uranium của Iran nhằm tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Tehran và Mỹ, Euro News đưa tin.
Bên cạnh đó, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cũng bày tỏ ủng hộ phương án trung lập này. Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Iran vẫn tiếp tục "ăn miếng, trả miếng" hỏa lực vì chưa tìm được tiếng nói chung trong đàm phán.
Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết Kazakhstan có thể lưu trữ số vật liệu hạt nhân hiện có của Iran. Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với ý tưởng này trong cuộc gặp với ông Grossi tại Astana tuần trước, qua đó đưa Kazakhstan trở thành một ứng viên trung lập tiềm năng.
“Chúng tôi phát tín hiệu rằng Kazakhstan sẵn sàng cung cấp hỗ trợ kỹ thuật với thiện chí, với điều kiện các bên đạt được những thỏa thuận quốc tế cần thiết", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Kazakhstan Yerlan Zhetybayev phát biểu trong cuộc họp báo hôm 1/6.
Kazakhstan từ lâu được xem là hình mẫu về giải trừ vũ khí hạt nhân. Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, nước này thừa hưởng một trong những kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới với khoảng 1.400 đầu đạn. Đến năm 1995, Kazakhstan đã tự nguyện tháo dỡ toàn bộ số vũ khí này, đóng cửa bãi thử hạt nhân Semipalatinsk và từ bỏ hoàn toàn năng lực hạt nhân quân sự.
Các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran tiếp tục gặp khó khăn liên quan đến kho uranium của Iran cũng như việc khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz.
Kho uranium của Iran được cho là nằm bên dưới đống đổ nát của các cơ sở tại Natanz, Fordow và Isfahan, vốn đã bị hư hại nặng sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào năm ngoái.
Mức độ thiệt hại đối với các hạng mục ngầm của những cơ sở này, vẫn còn gây tranh cãi. Ảnh vệ tinh được công bố sau các cuộc tấn công cho thấy thiệt hại trên bề mặt tại Natanz tương đối hạn chế, trong khi IAEA cho biết họ chưa thể xác minh tình trạng thực tế bên trong các cơ sở.
Ông Grossi cho rằng phương án chuyển kho uranium sang nơi khác “có thể” được cả hai bên chấp nhận, tùy thuộc kết quả đàm phán, đồng thời nhấn mạnh: “Chúng tôi có một địa điểm có thể lưu trữ an toàn số vật liệu này".
Kazakhstan hiện cũng là nơi đặt Ngân hàng Uranium làm giàu Thấp của IAEA, được thành lập năm 2018 với sự phối hợp của cơ quan giám sát hạt nhân Liên hợp quốc. Cơ sở này nằm tại Nhà máy Luyện kim Ulba ở thành phố Oskemen, đông bắc Kazakhstan, và chính thức đi vào hoạt động từ tháng 10/2019. Mục tiêu của ngân hàng uranium là bảo đảm nguồn nhiên liệu cho các chương trình hạt nhân dân sự và giảm nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân.
Tuần trước, ông Trump viết trên Truth Social rằng lượng uranium làm giàu cao của Iran phải được bàn giao cho Mỹ, bị tiêu hủy tại chỗ hoặc được chuyển đến “một địa điểm phù hợp khác dưới sự giám sát của cơ quan năng lượng nguyên tử”.
Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại Quốc hội Iran Ebrahim Azizi đã bác bỏ ý tưởng chuyển uranium đã làm giàu sang nước thứ 3, khẳng định Tehran sẽ không đưa kho dự trữ của mình ra nước ngoài và chương trình hạt nhân vì hòa bình của Iran là vấn đề không thể đem ra thương lượng.
