Mỹ - Iran đang đua sức bền ở Hormuz (Ảnh: Reuters).
Một bí ẩn liên quan tới hàng triệu thùng dầu đã trở thành tâm điểm trong cuộc chiến Mỹ - Iran: Tehran còn bao lâu nữa trước khi không còn chỗ để chứa lượng dầu không thể xuất khẩu? Câu trả lời cho câu hỏi này có thể giúp quyết định kết cục của cuộc xung đột.
Ván cờ "cân não"
Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ kéo dài suốt 5 tuần qua đã khiến phần lớn dầu của Iran mắc kẹt trong vịnh Ba Tư, buộc Tehran phải bơm lượng dầu tồn đọng vào các bể chứa đang nhanh chóng đầy lên cũng như lên một đội tàu neo đậu gần đó.
Các quan chức Mỹ đang đặt cược rằng khi Iran cạn kiệt nơi lưu trữ dầu, nước này sẽ phải đối mặt với việc đóng cửa các mỏ dầu với chi phí cao và rủi ro lớn, buộc Tehran phải nhượng bộ trong đàm phán về chương trình hạt nhân cũng như cuộc đối đầu rộng lớn hơn.
Tuy nhiên, chính phủ Mỹ, các nhà giao dịch dầu mỏ và giới phân tích tư nhân lại bất đồng về việc Iran còn chính xác bao nhiêu thời gian trước khi chạm “mức trần bể chứa”, thuật ngữ trong ngành chỉ tình trạng hết khả năng lưu trữ dầu.
Các ước tính về công suất lưu trữ trên bờ của Iran dao động rất lớn, từ 57% đến 90% đã được lấp đầy, đồng nghĩa Tehran có thể cạn chỗ chứa chỉ trong vài ngày hoặc vẫn chống chọi được thêm nhiều tuần. Việc giảm dần sản lượng khai thác và sử dụng tàu chở dầu nhàn rỗi làm kho chứa nổi cũng đang giúp Iran kéo dài thời gian.
Một cuộc chiến tiêu hao kinh tế đang bao trùm cả 2 bên trong thời gian ngừng bắn. Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa khiến Tehran bị giảm nguồn thu xuất khẩu dầu cần thiết để duy trì nền kinh tế.
Đồng thời, điều này cũng thử thách sức chịu đựng của Mỹ và phương Tây khi nguồn cung năng lượng toàn cầu bị siết chặt và lạm phát trong nước gia tăng. Tại Mỹ, giá năng lượng và lạm phát gia tăng có thể ảnh hưởng tới cục diện cuộc bầu cử giữa kỳ vào cuối năm nay.
Năng lực bí ẩn của Iran
Do một phần của nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ, Iran đang gặp thách thức khi Mỹ siết phong tỏa quanh Hormuz. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hồi đầu tuần cho biết người dân Iran nên chuẩn bị đối mặt với giá cả tăng cao và khó khăn kinh tế khi đất nước phải gánh chịu chi phí chiến sự, bao gồm thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng năng lượng và khó khăn ngày càng lớn trong việc xuất khẩu dầu.
Giới hạn về khả năng lưu trữ dầu của Iran hiện chưa buộc Tehran phải lập tức nhượng bộ về chính trị. Tuy nhiên, điều đó đang thử thách khả năng cầm cự của Iran trong các điều kiện khắc nghiệt.
“Đây là một chính quyền có khả năng chống chịu tốt trước sức ép kinh tế trong quá khứ khi bước vào đàm phán”, Gregory Brew, chuyên gia phân tích cấp cao về Iran tại công ty tư vấn Eurasia Group, cho biết. Tuy nhiên, ông nói thêm rằng Iran muốn tình trạng "không hòa bình, không chiến tranh" này chấm dứt và muốn giải quyết cuộc đối đầu với Mỹ.”
Ông Vikas Dwivedi, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại Macquarie, ước tính doanh thu bán dầu trước chiến sự đóng góp khoảng 10% GDP của Iran.
“Vì vậy, ngay cả khi mất hoàn toàn nguồn thu này thì cũng không phải cú đánh quá mạnh với GDP của Iran, nhưng nó tác động lớn vào doanh thu chính phủ và ngân sách quân sự", ông Dwivedi nói.
Cuối tháng 4, Tổng thống Donald Trump cho biết Iran chỉ còn khoảng 3 ngày trước khi các đường ống dẫn dầu có nguy cơ phát nổ do tắc nghẽn. Tuần trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói rằng kho chứa dầu của Iran đã đầy và Tehran sẽ phải ngừng sản xuất dầu. Tuy nhiên, những ước tính này cho tới nay chưa thành hiện thực.
Các nhà phân tích cho rằng Tehran vẫn còn dư địa để lưu trữ lượng dầu chưa bán được. S&P Global Energy ước tính các kho chứa dầu thô trên bờ của Iran hiện đầy khoảng 57%. JPMorgan cho rằng con số là 64%, tương đương Iran còn khoảng 3 tuần xuất khẩu trước khi các kho đầy kín.
Ở chiều ngược lại, công ty dữ liệu Kpler ước tính các bể chứa trên bờ đã đầy tới 90%, nghĩa là chúng có thể cạn khả năng chứa vào cuối tuần này nếu lệnh phong tỏa tiếp tục.
Khoảng cách lớn giữa các ước tính phản ánh sự bí ẩn của hệ thống dầu mỏ Iran. Các nhà phân tích thường sử dụng ảnh vệ tinh để đo độ lên xuống của mái bể chứa nổi, từ đó ước tính mức độ đầy của chúng thông qua kích thước bóng đổ. Tuy nhiên, các bể mái cố định, kho chứa tư nhân và cơ sở hạ tầng bị hư hại khó đánh giá hơn. Một số ước tính cũng không tính lượng lưu trữ tại các nhà máy lọc dầu nội địa.
Kết quả là xuất hiện nhiều dự báo khác nhau nhưng cùng dẫn tới một kết luận: Iran chưa cạn chỗ chứa dầu, nhưng ngày càng phải tạo thêm không gian lưu trữ mới.
Ví dụ, Tehran đang bơm dầu thô lên các tàu chở dầu bị mắc kẹt và biến chúng thành các kho chứa nổi tạm thời. Theo S&P Global Energy, hiện có 14 tàu trống đang neo đậu bên trong khu vực phong tỏa.
Trong khi đó, Tehran cũng đang từ từ giảm sản lượng khai thác tại các giếng dầu. Thay vì phải cắt giảm toàn bộ ngay lập tức, Iran đang giảm dần sản lượng theo từng giai đoạn nhằm tránh bước đi tốn kém hơn là đóng mỏ dầu rồi mất hàng tuần hoặc hàng tháng để khôi phục hoạt động.
Iran cũng đang tích cực tăng sản lượng lọc dầu. Ngoài ra, nước này vẫn có thể xuất khẩu một lượng nhỏ, khoảng 200.000 thùng/ngày bằng đường sắt, xe tải và qua biển Caspi, theo ước tính của Eurasia Group.
Đây không phải lần đầu tiên Tehran phải “đắp chiếu” ngành năng lượng để kéo dài khả năng chống chịu trước Washington, điều làm dấy lên nghi vấn về hiệu quả của chiến dịch gây sức ép của Mỹ lần này.
Trong hơn 3 năm sau khi Tổng thống Donald Trump tái áp đặt các lệnh trừng phạt lên Tehran vào năm 2019, xuất khẩu dầu của Iran đã giảm sút. Sản lượng khai thác cũng bị ảnh hưởng, giảm xuống dưới 2 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, sản lượng đã phục hồi mạnh vào năm 2022 và đạt mức cao nhất trong nhiều năm vào đầu năm nay.
Theo Kim Fustier, chuyên gia phân tích dầu khí tại HSBC, thực tế này cho thấy những gián đoạn kéo dài có tác động suy giảm lâu dài khá hạn chế, đồng nghĩa Tehran có thể đủ khả năng tham gia “cuộc chiến đường dài”.
