Ngành thép Ukraine bên bờ vực sụp đổ (Ảnh: Kyiv Independent).
Vào ngày 25/9, ArcelorMittal Kryvyi Rih, nhà máy thép lớn nhất Ukraine, thông báo không thể tái khởi động sản xuất trong bối cảnh Nga tăng cường tấn công vào các cơ sở công nghiệp.
Ngành luyện kim, vốn đóng góp 7% GDP của Ukraine năm ngoái và tạo việc làm cho hàng chục nghìn người, đã trở thành mục tiêu chính trong chiến dịch tấn công quy mô lớn của Moscow. Kể từ tháng 8, ít nhất 9 vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo đã nhắm vào các nhà máy thép.
Ông Oleksandr Kalenkov, Chủ tịch Hiệp hội thép Ukraine (Ukrmetallurgprom), ước tính các cuộc tấn công gần đây đã gây thiệt hại gần 100 triệu USD cho các nhà sản xuất. Đây là năm tồi tệ nhất của ngành kể từ năm 2022, khi Nga kiểm soát các nhà máy Azovstal và Illich ở Mariupol, khiến Ukraine mất đi 40% năng lực sản xuất thép.
Chiến dịch tấn công của Nga đã gây hư hại nghiêm trọng cho những thiết bị quan trọng như lò cao, khiến các nhà sản xuất không thể sản xuất gang - nguyên liệu then chốt để làm thép. Metinvest, Interpipe và ArcelorMittal Kryvyi Rih đều đã tạm dừng sản xuất thép và đang chật vật để duy trì hoạt động.
"Chúng tôi thực sự không còn lựa chọn nào khác. Nếu không, chúng tôi sẽ buộc phải ngừng sản xuất cho đến khi chiến tranh kết thúc - cuộc chiến có thể kéo dài nhiều năm - và tôi nghi ngờ liệu chúng tôi có thể bảo đảm việc làm cho người lao động trong khoảng thời gian đó hay không", ông Kalenkov nhấn mạnh.
Mỏ quặng sắt lộ thiên Northern do Tập đoàn Metinvest vận hành tại Kryvyi Rih, Ukraine (Ảnh: AFP).
Thách thức chồng chất
Ngoài các cuộc tấn công trực tiếp, ngành thép Ukraine còn đối mặt với nhiều khó khăn khác. Chiến dịch của Nga đã khiến các cảng biển của Ukraine phải đóng cửa, ngăn cản xuất nhập khẩu qua Biển Đen. Đồng thời, các quy định thương mại mới của Brussels đã hạn chế khả năng tiếp cận thị trường EU của Ukraine, trong khi chính sách cắt giảm khí thải carbon ở châu Âu lại đẩy chi phí bán hàng tại đây lên cao.
Một số công ty luyện kim lớn không đủ điều kiện nhận hỗ trợ tài chính từ những tổ chức quốc tế do thuộc sở hữu của một số nhà tài phiệt. Trong khi đó, chi phí vận chuyển qua đường bộ lại quá cao đối với các doanh nghiệp đang gánh chịu khoản lỗ hàng chục triệu USD mỗi tháng.
Ông Denys Sakva, chuyên gia phân tích cấp cao tại Dragon Capital, cảnh báo rằng sự sụp đổ của ngành thép sẽ gây ra hệ quả sâu rộng, buộc các công ty xây dựng phải nhập khẩu thép với giá cao hơn từ châu Âu, đẩy giá thành xây dựng và lạm phát tăng cao, đồng thời làm tăng chi phí tái thiết đất nước.
Bà Karin Karlsbro, Nghị sĩ Nghị viện châu Âu (MEP), bày tỏ sự lo ngại rằng EU đang gây tổn hại cho ngành thép Ukraine thay vì hỗ trợ. Bà kêu gọi Brussels khẩn trương xem xét lại chính sách thương mại và loại Ukraine khỏi cơ chế áp thuế được ban hành hồi tháng 6.
"Nếu thực sự muốn hỗ trợ năng lực tự vệ của Ukraine, chúng ta phải làm mọi cách có thể để hỗ trợ cơ sở hạ tầng công nghiệp", bà Karlsbro nói.
Các thợ mỏ Ukraine rời đi sau ca làm việc tại mỏ than Metinvest BV Pokrovske, tỉnh Donetsk (Ảnh: Getty Images).
Kêu gọi giải pháp khẩn cấp
Vào đầu tháng 9, đại diện ngành thép đã cảnh báo Thủ tướng Serhii Koretskyi về tình hình báo động và đề xuất các giải pháp. Một ý tưởng đang được thảo luận tại quốc hội là thành lập Quỹ hỗ trợ ngành thép, tương tự như Quỹ hỗ trợ năng lượng Ukraine, nhằm huy động vốn từ đối tác để giúp các doanh nghiệp mua sắm thiết bị thiết yếu từ châu Âu.
Ông Oleksandr Vodoviz, người đứng đầu văn phòng Tổng giám đốc điều hành tại tập đoàn Metinvest, cho biết: "Một quỹ phục hồi có thể giúp các nhà sản xuất bị ảnh hưởng trang trải chi phí sửa chữa khẩn cấp, khôi phục năng lực sản xuất và tăng cường khả năng chống chịu trong quá trình vận hành".
Ông Kalenkov cũng đề xuất Kiev cần đàm phán với các tổ chức tài chính như Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) để cho phép cấp vốn cho các công ty luyện kim thuộc sở hữu của giới tài phiệt, như Metinvest của Rinat Akhmetov.
Vấn đề chi phí logistics tăng vọt do các cảng ở Biển Đen bị đóng cửa cũng đang gây áp lực lớn. Ông Oleksandr Myronenko, Giám đốc Vận hành của Metinvest, tiết lộ các công ty đang phải trả thêm 50-60% chi phí để vận chuyển hàng hóa bằng đường sắt hoặc qua cảng của Ba Lan và Romania.
Ông Kalenkov cho rằng chính phủ và các nước châu Âu có thể chia sẻ khoản chi phí này, đồng thời chi phí logistics thấp hơn cũng sẽ giúp giảm chi phí nhập khẩu, cho phép doanh nghiệp nhập khẩu gang và phôi thép để cán và sản xuất thép tại Ukraine.
Ông Vodoviz nhấn mạnh Ukraine cần được tiếp cận không hạn chế thị trường thép của EU và được miễn trừ khỏi Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), cơ chế áp thêm thuế đối với các mặt hàng nhập khẩu có hàm lượng carbon cao. "Các nhà sản xuất Ukraine không thể tự chi trả cho quá trình khử carbon quy mô lớn trong khi liên tục phải tái thiết sau những cuộc tấn công bằng tên lửa", ông nói.
Tuy nhiên, động lực lớn nhất cho ngành thép Ukraine sẽ là việc mở lại tuyến đường qua Biển Đen, không chỉ giúp cắt giảm chi phí logistics mà còn cho phép các công ty nối lại hoạt động xuất khẩu quặng sắt để tạo ra nguồn thu tiền mặt.
Dù 51 quốc gia đã ủng hộ Kiev trong tuyên bố chung bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào ngày 23/9, Nga vẫn chưa cho thấy dấu hiệu giảm bớt các cuộc tấn công nhắm vào các cảng biển và tàu vận tải của Ukraine.
Ông Kalenkov cho biết, ngay cả khi ngành thép Ukraine nhận được sự hỗ trợ cần thiết, vẫn sẽ mất nhiều tháng và hàng chục triệu USD để tái khởi động sản xuất, với điều kiện Nga không tiếp tục tấn công. "Vào lúc này, vấn đề cốt yếu chỉ là tìm cách để tồn tại", ông kết luận.
