Binh sĩ Nga trên tiền tuyến (Ảnh: Tass).
Thay vì vội vã mở một cuộc công kích trực diện vào hai đô thị lớn cuối cùng do Ukraine kiểm soát tại Donbass, quân đội Nga đang tìm cách biến toàn bộ không gian tiếp vận quanh Slovyansk và Kramatorsk thành “vùng sát thương”. Tuy nhiên, các dữ liệu được kiểm chứng đến nay cho thấy hậu cần Ukraine đang bị siết chặt, chứ chưa hoàn toàn bị cắt đứt.
Ngày 2/8, sỹ quan cấp cao Vitaliy Piaseckyi thuộc Lữ đoàn cơ giới độc lập số 93 “Kholodnyi Yar” của Ukraine thừa nhận rằng hoạt động hậu cần tại hướng Kostiantynivka thường xuyên bị UAV Nga tập kích.
Theo ông, các UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) và máy bay không người lái 4 cánh quạt hoạt động ở chiều sâu khoảng 15-20km, trong khi UAV cánh cố định kiểu Molniya có thể vươn sâu tới 40km, bao phủ cả những tuyến đường phía sau Kramatorsk và Slovyansk. Binh sĩ Ukraine vì thế phải đi bộ hàng chục km để vào vị trí; rất ít cứ điểm còn có thể tiếp cận an toàn bằng ô tô hoặc xe bọc thép.
Chi tiết này cũng giúp hiệu chỉnh một thông tin đang được lan truyền rộng rãi: chưa có nguồn đáng tin cậy nào xác nhận binh sĩ Ukraine thường xuyên phải đi bộ đúng 40km. Con số 40km trong lời kể của Piaseckyi nói về chiều sâu hoạt động của UAV Nga; khoảng cách hành quân bộ được ông mô tả là “hàng chục km”.
Sự phân biệt tưởng như nhỏ ấy lại rất quan trọng trong chiến tranh thông tin, nơi phạm vi UAV, quãng đường tiếp vận và mức độ phong tỏa thường bị gộp thành một tuyên bố tuyệt đối về khó khăn của đối phương.
Dẫu vậy, đằng sau lớp ngôn từ phóng đại là thực tế khó phủ nhận: Nga đang chuyển trọng tâm từ đánh chiếm từng chiến hào sang phá vỡ khả năng duy trì chiến đấu của toàn bộ cụm phòng thủ Slovyansk - Kramatorsk.
Trong cuộc chiến tiêu hao hiện nay, một đơn vị chưa nhất thiết phải bị bao vây trên bản đồ mới rơi vào tình trạng cô lập; chỉ cần xe tiếp tế không thể chạy, thương binh không thể sơ tán và lực lượng thay quân phải đi bộ quá xa dưới sự giám sát của UAV, sức chiến đấu của đơn vị ấy đã suy giảm từng ngày.
Biến các tuyến đường thành “vùng sát thương” kéo dài
Nền tảng của chiến thuật Nga là sự kết hợp giữa trinh sát liên tục và hỏa lực nhiều tầng. UAV trinh sát theo dõi các nút giao, bãi tập kết, trạm nhiên liệu và đoạn đường thường xuyên có phương tiện qua lại. Khi mục tiêu xuất hiện, Nga có thể sử dụng FPV điều khiển vô tuyến, FPV cáp quang, UAV Molniya, pháo binh hoặc bom lượn có điều khiển để tập kích. Chu trình phát hiện - nhận dạng - tấn công ngày càng rút ngắn khiến một chiếc xe tải đơn lẻ, xe bán tải hay mô tô cũng có nguy cơ trở thành mục tiêu ngay sau khi rời nơi trú ẩn.
Các nguồn tin Ukraine cho biết việc di chuyển ban đêm quanh Kramatorsk và Slovyansk trở nên đặc biệt nguy hiểm. Đây là sự đảo ngược đáng chú ý so với giai đoạn đầu của cuộc chiến, khi bóng tối thường được sử dụng để che giấu vận chuyển. Cảm biến ảnh nhiệt, UAV cánh cố định hoạt động lâu trên không và các trạm tiếp sóng đã làm giảm đáng kể lợi thế ấy. Một số nhiệm vụ tiếp tế phải chuyển sang ban ngày, sáng sớm hoặc chạng vạng - những thời điểm phương tiện lại dễ bị quan sát bằng mắt thường và camera quang điện.
Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) và Dự án Các mối đe dọa nghiêm trọng của Mỹ đã xác định bằng hình ảnh định vị địa lý rằng, ngày 30/6, lực lượng Nga tập kích xe cơ giới, nhiều xe địa hình trên đường H-20 Kostiantynivka-Kramatorsk, tại những điểm cách tiền tuyến 12km; một số mục tiêu khác trong Kramatorsk cách tuyến tiếp xúc khoảng 18km cũng bị đánh. Các bồn nhiên liệu ở phía đông bắc Kramatorsk tiếp tục trở thành mục tiêu, cho thấy chiến dịch ngăn chặn không chỉ nhằm vào phương tiện đang di chuyển mà còn đánh vào hạ tầng bảo đảm vận tải.
H-20 là xương sống chạy dọc vành đai đô thị từ Kostiantynivka qua Druzhkivka, Kramatorsk tới Slovyansk. Các đường nhánh từ H-20 nối với kho tàng, cơ sở sửa chữa, bệnh viện quân y, sở chỉ huy và trận địa phòng ngự phía đông. Khi một đoạn đường bị đặt dưới sự giám sát thường xuyên của UAV, hiệu ứng không chỉ nằm ở số xe bị phá hủy. Các đoàn xe phải phân tán thành từng phương tiện, đổi tuyến, giảm tốc độ, chờ thời tiết xấu hoặc sử dụng thiết bị gây nhiễu; cùng một lượng hàng hóa vì thế cần nhiều thời gian, nhân lực và phương tiện hơn để vận chuyển.
Nga còn chủ ý đánh vào nguồn nhiên liệu, mắt xích dễ tổn thương nhất của hệ thống hậu cần cơ giới. Financial Times ghi nhận mùa hè năm 2026, hơn 200 trạm xăng tại các khu vực tiền tuyến và hậu phương gần của Ukraine bị tập kích, trong đó Donetsk là địa bàn trọng điểm. Mục tiêu kép của chiến dịch này là gây khó khăn cho quân đội Ukraine, đồng thời làm gián đoạn đời sống dân sự, vận tải thương mại và hoạt động sơ tán.
Báo chí Nga mô tả quá trình này bằng khái niệm “kiểm soát hỏa lực” đối với phần lớn cụm Slovyansk - Kramatorsk. Truyền thông Nga ngày 22/6 cho rằng những tuyến đường sắt và đường bộ chủ yếu cung cấp cho quân đội Ukraine đang nằm trong phạm vi tập kích. Tuy nhiên, “kiểm soát hỏa lực” không đồng nghĩa với kiểm soát lãnh thổ hay phong tỏa tuyệt đối: đó là khả năng đe dọa, gây tổn thất và làm gián đoạn giao thông, trong khi đối phương vẫn có thể tiếp tục sử dụng tuyến đường với chi phí và rủi ro cao hơn.
Do vậy, giá trị lớn nhất của chiến thuật Nga không nhất thiết nằm ở số lượng phương tiện bị tiêu diệt, mà ở việc buộc quân đội Ukraine phải thay đổi toàn bộ phương thức tiếp vận. Xe tải lớn được thay bằng xe nhỏ, mô tô, xe địa hình hoặc phương tiện không người lái mặt đất.
Hàng hóa được chia ra thành nhiều chuyến; kho lớn bị phân tán thành những điểm chứa nhỏ; quân thay phiên phải xuống xe cách vị trí nhiều kilômét rồi đi bộ. Khối lượng tiếp tế đến tiền tuyến vì thế giảm, trong khi thời gian binh sĩ phơi mình ngoài công sự tăng lên.
Gọng kìm quanh “vành đai pháo đài”: địa hình, điểm cao và nút giao
Giới chuyên gia cho rằng Slovyansk và Kramatorsk không phải 2 cứ điểm biệt lập. Cùng với Druzhkivka, Kostiantynivka, Lyman và các khu dân cư vệ tinh, chúng tạo thành hệ thống phòng thủ đô thị liên hoàn được Ukraine xây dựng, củng cố từ sau năm 2014.
Địa hình cao dần, các dòng sông, khu rừng, khu công nghiệp và mạng lưới dân cư dày đặc tạo thuận lợi cho phòng thủ. Báo Guardian dẫn đánh giá của viện ISW rằng khu vực này gần như được “tối ưu hóa” về địa hình cho bên phòng ngự; chi phí Nga phải trả để chiếm toàn bộ vành đai có thể còn lớn hơn các chiến dịch Bakhmut hoặc Pokrovsk.
Để tránh một cuộc công thành trực diện kéo dài, Nga đang gây sức ép từ nhiều hướng. Ở phía đông và đông bắc Slovyansk, giao tranh tập trung quanh Kryva Luka, Zakitne, Pyskunivka và Rai-Oleksandrivka.
Ở hướng đông nam Kramatorsk, các đơn vị Nga tìm cách thâm nhập qua Nykyforivka, Yurkivka và các khu rừng, làng mạc nằm giữa sông Siverskyi Donets với kênh Siverskyi Donets - Donbass.
Từ phía nam, sức ép xuất phát từ Kostiantynivka và trục Druzhkivka; xa hơn về phía tây nam là hướng Dobropillia, nơi Nga tìm cách buộc Ukraine phải phân tán dự bị.
Theo báo cáo chiến trường của Bộ Tổng tham mưu Ukraine cập nhật ngày 6/8/2026, lực lượng Ukraine trong ngày đã ngăn chặn 14 đợt tiến công ở hướng Slovyansk, 2 đợt ở hướng Kramatorsk và 22 đợt tại khu vực Kostiantynivka. Dữ liệu này cho thấy Nga duy trì cường độ lớn trên toàn bộ vành đai, nhưng đồng thời không xác nhận việc quân Nga đã đột nhập sâu vào Slovyansk hoặc Kramatorsk.
Tình trạng ở Kostiantynivka phản ánh rõ sự khác biệt giữa các nguồn tin. Truyền thông Nga từ đầu tháng 7 tuyên bố thành phố đã bị kiểm soát, trở thành bàn đạp tiến lên phía bắc. Ngược lại, báo cáo của Ukraine ngày 5/8 vẫn ghi nhận giao tranh ở Kostiantynivka, Illinivka, Ivanopillia và các khu vực lân cận. Bởi vậy, kết luận thận trọng nhất là Nga đã mở rộng đáng kể sự hiện diện quanh thành phố, song mức độ kiểm soát vẫn còn tranh cãi và chưa thể coi toàn bộ khu vực đã được bình định.
Tương tự, thông tin về việc Nga chiếm thành phố Nikolayevka cần được xác định rõ. Tại Donetsk có nhiều khu dân cư mang tên Mykolaivka/Nikolayevka. Một Mykolaivka gần Kostiantynivka đã được phía Nga tuyên bố kiểm soát từ năm 2025; trong khi ngày 25/7, Bộ Tổng tham mưu Ukraine vẫn báo cáo các đợt tiến công của Nga “về hướng Mykolaivka” trên mặt trận Slovyansk.
Dù vậy, khu vực kênh Siverskyi Donets - Donbass có ý nghĩa lớn. Con kênh, các bờ cao, cầu vượt và tuyến đường chạy song song vừa tạo chướng ngại phòng thủ, vừa hình thành những “cổ chai” bắt buộc phương tiện phải đi qua. Nếu Nga chiếm chắc Rai-Oleksandrivka, Nykyforivka và các điểm cao lân cận, khả năng quan sát, triển khai UAV và điều chỉnh pháo về phía Slovyansk sẽ được cải thiện. Nhưng viện ISW từng lưu ý rằng những đoạn phim cắm cờ hoặc các nhóm nhỏ xuất hiện trong làng chỉ chứng minh hoạt động thâm nhập, chưa đủ để xác nhận Nga đã thiết lập quyền kiểm soát bền vững.
Meduza, dựa trên hình ảnh và video được định vị địa lý, nhận định từ tháng 6/2026 rằng trận đánh trọng tâm của Nga đang dịch chuyển về cụm Kramatorsk. Tuy nhiên, tốc độ tiến quân ở hướng Slovyansk đã chậm lại; Nga còn phải vượt qua Rai-Oleksandrivka và các tuyến phòng thủ kế tiếp. Cơ quan này cho rằng Ukraine vẫn có khả năng giữ phần lớn cụm Slovyansk - Kramatorsk đến hết năm 2026, trừ khi phòng tuyến phía nam sụp đổ nhanh hơn dự kiến.
Diễn biến thực tế cũng đặt dấu hỏi đối với những dự báo quá lạc quan của truyền thông thân Điện Kremlin. Ngày 22/6, một chuyên gia được trang “Báo Nga” dẫn lời dự đoán quân Nga có thể áp sát Kramatorsk vào giữa tháng 7. Đến ngày 6/8, giao tranh vẫn chủ yếu diễn ra tại các hướng tiếp cận, trong khi Kramatorsk tiếp tục đóng vai trò căn cứ hậu phương của Ukraine. Khoảng cách giữa dự báo và thực địa cho thấy chiến dịch này khó phát triển thành một cuộc đột phá cơ giới nhanh.
Bóp nghẹt chưa đồng nghĩa phong tỏa
Tác động trực tiếp nhất đối với Ukraine là tổn thất phương tiện, thời gian và nhân lực. Khi xe bọc thép không thể đưa quân đến sát trận địa, bộ binh phải mang theo đạn dược, nước uống, pin, thiết bị liên lạc và vật tư y tế trên quãng đường dài. Một người lính sau nhiều giờ di chuyển đã bước vào vị trí với thể lực suy giảm; việc sơ tán thương binh theo chiều ngược lại còn khó khăn hơn. Đơn vị phòng thủ có thể vẫn tồn tại trên bản đồ, nhưng khả năng phản ứng trước một cuộc đột kích bất ngờ giảm rõ rệt.
Ukraine đang ứng phó bằng cách xây dựng các đường hầm lưới chống UAV, tăng cường tác chiến điện tử, sử dụng xe có lồng thép, phương tiện mặt đất không người lái và UAV vận tải hạng nặng. Phóng sự của trang Suspilne từ Slovyansk cho thấy các đơn vị Ukraine ngày càng giao nhiệm vụ chở hàng, đưa đạn và sơ tán cho robot mặt đất nhằm giảm số binh sĩ phải xuất hiện trên những con đường bị theo dõi. Những biện pháp ấy không loại bỏ nguy cơ, nhưng giúp duy trì dòng tiếp tế tối thiểu tới các vị trí mà phương tiện có người lái không còn tiếp cận được.
Các tuyến đường được che bằng lưới cũng chỉ là giải pháp từng phần. Chúng có thể cản UAV nhỏ bay thấp, nhưng gần như không bảo vệ được phương tiện trước UAV cánh cố định, UAV Shahed, pháo binh hay bom lượn.
Báo Guardian ghi nhận từ Lyman đến Kramatorsk, nhiều đoạn đường, trạm nhiên liệu được phủ lưới, song cư dân và binh sĩ vẫn phải sống dưới cảnh báo UAV liên tục; chiến trường ngày càng trở thành một “vùng sát thương” nơi mọi chuyển động đều có nguy cơ bị phát hiện.
Nga cũng chưa độc quyền về chiến thuật phong tỏa hậu cần. Ukraine đang tiến hành một chiến dịch tương tự ở phía đối diện, sử dụng UAV tầm trung đánh cầu, kho, trạm nhiên liệu, sở chỉ huy và phương tiện Nga trên lãnh thổ bị chiếm đóng. Bộ Quốc phòng Ukraine tuyên bố trong tháng 5 đã đưa nhiều tuyến vận tải tại Luhansk và hành lang nối Rostov với Crimea vào phạm vi hỏa lực. Reuters cũng ghi nhận các đòn đánh vào cảng Mariupol, cầu Chonhar và hạ tầng phía nam đã gây gián đoạn đáng kể cho chuỗi cung ứng của Nga.
Tại hướng Lyman, trang ISW cho biết quân Nga từng phải điều chỉnh tuyến vận tải, tăng quãng đường cung cấp lên khoảng 140 km vì UAV Ukraine thường xuyên tập kích. Việc các phương tiện phải có thêm người hộ tống và thiết bị chống UAV làm tăng chi phí hậu cần của chính Nga. Như vậy, quanh Slovyansk và Kramatorsk đang diễn ra không chỉ một cuộc bao vây đơn phương, mà là cuộc đấu giữa hai hệ thống ngăn chặn hậu cần có khả năng đánh sâu ngày càng lớn.
Nhận định rằng hệ thống phòng thủ Ukraine rơi vào tình trạng “thiếu hụt trang thiết bị nghiêm trọng” có cơ sở ở cấp đơn vị và từng khu vực, song chưa thể khái quát thành sự đổ vỡ của toàn bộ mặt trận. Ngày 6/8, quân đội Ukraine vẫn duy trì lực lượng ngăn chặn hàng chục đợt tiến công trên ba hướng Slovyansk, Kramatorsk và Kostiantynivka. Ngược lại, các báo cáo quốc tế gần đây cũng cho thấy đà tiến của Nga chậm lại, buộc Moscow phải điều chỉnh chỉ huy và mở rộng lực lượng UAV để tìm kiếm động lực mới.
Kết quả của chiến dịch vì thế sẽ được quyết định không phải bởi một vụ phá hủy xe tải hay một làng bị cắm cờ, mà bởi khả năng duy trì sức ép liên tục trong nhiều tuần. Nga chỉ có thể nói đã thực sự “cắt nguồn cung” khi đồng thời khống chế được các tuyến H-20 và đường nhánh, ngăn Ukraine sửa chữa cầu đường, đẩy các bãi phóng UAV đủ gần và giữ được các điểm cao trước phản kích. Ukraine, ngược lại, cần bảo toàn những hành lang thay thế, phân tán kho tàng và triệt hạ các tổ UAV Nga trước khi chúng hình thành mạng lưới kiểm soát thường trực.
Cách đánh của Nga quanh Slovyansk và Kramatorsk phản ánh một thay đổi căn bản của “chiến tranh hiện đại” đó là mục tiêu không còn chỉ là đánh chiếm thành phố, mà là làm cho việc phòng thủ thành phố trở nên không thể duy trì. Nga đang cố gắng cô lập “pháo đài” bằng hỏa lực trước khi bộ binh áp sát; Kiev đang đáp trả bằng robot, UAV vận tải, lưới chống drone và các đòn đánh sâu vào hậu cần Nga.
Tính đến nay, Nga đã khiến Ukraine gặp khó khăn trong công tác tiếp tế, nhưng chưa có bằng chứng độc lập cho thấy Slovyansk và Kramatorsk đã bị phong tỏa hoàn toàn hoặc đứng trước sự sụp đổ tức thời.
