Một UAV cáp quang (Ảnh: EP).
Việc Ukraine tăng cường tác chiến điện tử khiến Nga cải tiến kho UAV của mình để chúng khó bị gây nhiễu, thậm chí gần như miễn nhiễm với gây nhiễu.
Hiện nay, phần lớn các UAV góc nhìn thứ nhất (FPV) cỡ nhỏ của Nga truyền tín hiệu điều khiển qua cáp quang thay vì sóng vô tuyến, giúp chúng không bị ảnh hưởng bởi các hệ thống chế áp điện tử.
Đối với các UAV cảm tử tầm xa không thể sử dụng cáp quang do khoảng cách hoạt động quá lớn, Nga cũng đã chuyển sang sử dụng mạng vô tuyến dạng lưới có khả năng chống gây nhiễu tốt hơn. Mạng này gồm nhiều nút phát và thu tín hiệu kết nối với nhau nên khi một mắt xích bị hạ, các UAV vẫn tiếp tục kết nối được với nhau một cách hiệu quả.
Theo chuyên gia Tatarigami, nhà sáng lập nhóm phân tích quân sự Ukraine Frontelligence Insight, khi cuộc chiến UAV tại Ukraine leo thang trong giai đoạn 2022-2023, phần lớn UAV FPV của Nga vẫn điều khiển bằng sóng vô tuyến, còn các UAV cảm tử tầm xa chủ yếu dẫn đường bằng vệ tinh. Cả hai loại đều có thể bị chế áp điện tử.
Điều này đã thúc đẩy hàng loạt doanh nghiệp Ukraine phát triển các hệ thống tác chiến điện tử, chủ yếu là các thiết bị phát nhiễu sóng vô tuyến có thể khiến UAV mất điều khiển hoặc lệch khỏi mục tiêu.
Các hệ thống gây nhiễu này phát huy hiệu quả đáng kể. Kết hợp với các biện pháp đánh chặn bằng hỏa lực như súng và tên lửa, cùng các giải pháp bảo vệ như lưới thép, lồng chống UAV và công sự, chúng đã làm giảm đáng kể hiệu quả của các đòn tấn công bằng UAV Nga.
Tuy nhiên, Nga nhanh chóng thích nghi. Bước ngoặt xuất hiện vào mùa xuân năm 2025, khi Trung tâm Rubicon, đơn vị UAV tinh nhuệ của Moscow, dẫn đầu chiến dịch phản công nhằm vào lực lượng Ukraine đang kiểm soát một phần tỉnh Kursk của Nga.
Các UAV FPV cáp quang của Rubicon đã gây thiệt hại nặng cho quân đội Ukraine tại khu vực này, phá hủy hoặc làm hư hại hàng trăm xe tải và phương tiện quân sự chỉ trong vài tuần. Do thiếu tiếp tế và đứng trước nguy cơ bị bao vây, lực lượng Ukraine buộc phải rút lui.
Tuy nhiên, đó mới chỉ là khởi đầu cho quá trình thích nghi của Nga.
Theo chuyên gia Tatarigami, hiện Nga triển khai khoảng 10.000 UAV FPV mỗi ngày, và tại một số khu vực trọng điểm, 60% trong số đó là UAV sử dụng cáp quang.
Ukraine vẫn có thể bắn hạ các UAV này, ngăn chúng bằng giáp bảo vệ, lưới phủ hoặc công sự, đồng thời tập kích các tổ điều khiển UAV của Nga trước khi chúng phóng UAV.
Nhưng có một điều Ukraine không thể làm là gây nhiễu các UAV cáp quang.
Biện pháp gây nhiễu vẫn có hiệu quả đối với nhiều UAV cảm tử tầm xa phải bay hàng trăm, thậm chí hàng nghìn km, khoảng cách vượt quá khả năng sử dụng cáp quang.
Sau khi Ukraine kêu gọi nhà sản xuất Mỹ SpaceX "tắt nguồn" các thiết bị Starlink của Nga, Moscow đã tìm cách thích nghi bằng cách truyền dữ liệu thông qua các modem mạng lưới để duy trì liên lạc cho cả UAV tầm gần và tầm xa, ông Tatarigami cho biết.
Về lý thuyết, mạng vô tuyến dạng lưới vẫn có thể bị gây nhiễu nhưng điều này cực kỳ khó khăn. Mỗi UAV trong mạng vừa là thiết bị bay, vừa là một nút chuyển tiếp tín hiệu. Vì vậy, không thể chỉ gây nhiễu một vài UAV mà phải vô hiệu hóa toàn bộ các nút trong mạng cùng lúc.
Theo chuyên gia Ukraine, để có thể triển khai số lượng lớn UAV như vậy trong 1 ngày, Nga dường như sử dụng các linh kiện nhập khẩu từ nước ngoài.
Điều này khiến hệ thống phòng không Ukraine bị quá tải và không thể bắn hạ toàn bộ UAV Nga, còn binh sĩ và các kíp xe cũng không thể tránh khỏi việc bị khoảng 10.000 UAV FPV Moscow truy tìm mỗi ngày.
Ông Tatarigami nhận định một trong những cách hiệu quả nhất để đối phó với các UAV "miễn nhiễm" với gây nhiễu là cắt nguồn cung linh kiện từ nước ngoài của Moscow.
Ông cho rằng các nước phương Tây nên mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt, không chỉ nhắm vào các doanh nghiệp cụ thể mà còn toàn bộ chuỗi cung ứng, giúp Nga có thể tăng tốc cỗ máy quân sự để sản xuất ra những vũ khí miễn nhiễm với tác chiến điện tử.
