Tin giả nhưng hậu quả thật
Tháng 5-2026, nhà hàng của ông N.Đ.C. tại Cà Mau bị tung tin vô căn cứ trên mạng xã hội rằng nhiều nhân viên nhiễm HIV. Thông tin nhanh chóng lan truyền trong nhiều hội, nhóm tại địa phương, gây hoang mang. Dù cơ quan chức năng đã bác bỏ, hoạt động kinh doanh và uy tín của nhà hàng vẫn bị ảnh hưởng.
Trong một vụ việc khác, từ mâu thuẫn liên quan đến mua bán đất, bà P.T.A.N. (ngụ Tây Ninh) bị bà T.T.N.K. livestream và dùng những từ ngữ như “thâm độc”, “tiểu nhân”, “lừa đảo”. Đoạn phát trực tiếp có khoảng 11.000 lượt xem và 176 lượt chia sẻ. Sau khi bà N. khởi kiện, tháng 1-2026, TAND tỉnh Tây Ninh xét xử phúc thẩm, buộc bà K. bồi thường 10 triệu đồng, gỡ bỏ nội dung vi phạm và đăng bài xin lỗi công khai trong 3 ngày liên tiếp.
Theo TS Nguyễn Văn Dũng, Trưởng khoa Kỹ thuật - Công nghệ, Trường Đại học Hùng Vương TPHCM, tin giả ngày càng khó kiểm soát do người dùng thường tiếp nhận và chia sẻ theo cảm xúc hoặc trào lưu. Trước khi chia sẻ, người dùng cần tìm nguồn ban đầu, kiểm tra bối cảnh và đối chiếu với thông báo của cơ quan có thẩm quyền hoặc nguồn báo chí đáng tin cậy.
Tại Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II - KOL Summit 2026, tổ chức ngày 7-9 tại TPHCM, Thượng tá Đỗ Minh Kim, Phó trưởng Phòng 3, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), lưu ý việc cải chính phải tương xứng với phạm vi và mức độ lan truyền của thông tin sai. Nội dung cải chính cần xuất hiện trên chính các nền tảng, tài khoản, trang hoặc nhóm đã đăng thông tin vi phạm để những người từng tiếp cận tin sai có cơ hội tiếp cận thông tin đúng.
Quy trình xử lý và chế tài rõ hơn
Nghị định số 330/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 19-8-2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo điểm a, khoản 2, Điều 11, cá nhân làm ra, phát tán thông tin sai sự thật, chưa được kiểm chứng, làm ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân có thể bị phạt từ 10-20 triệu đồng.
Khoản 3, Điều 11 quy định phạt từ 20-30 triệu đồng đối với hành vi thiết lập, quản trị trang thông tin điện tử, mạng xã hội hoặc tài khoản, hội, nhóm, chuyên trang trên mạng xã hội để đăng tải, hướng dẫn thực hiện các vi phạm. Người vi phạm còn có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện; bị buộc gỡ, xóa, cải chính thông tin vi phạm và hoàn trả hoặc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Doanh nghiệp thực hiện hành vi nêu tại khoản 3 có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1-3 tháng.
Đối với người quản lý, điều hành hoặc có khả năng chi phối trang thông tin điện tử, mạng xã hội, tài khoản, hội, nhóm, điểm a, khoản 2, Điều 12 quy định phạt từ 20-30 triệu đồng nếu không triển khai biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, gỡ, xóa thông tin vi phạm khi có yêu cầu của cơ quan chức năng có thẩm quyền. Các mức phạt nêu trên áp dụng đối với cá nhân; tổ chức có cùng hành vi bị phạt gấp hai lần.
Khi gặp thông tin đáng ngờ, người dùng cần:
- Không vội bình luận, chia sẻ
- Lưu đường dẫn, tài khoản và thời điểm xuất hiện
- Đối chiếu nguồn chính thức
- Báo cáo với nền tảng hoặc cơ quan có thẩm quyền
- Không đăng lại toàn bộ nội dung sai nếu việc cảnh báo có thể tiếp tục làm thông tin vi phạm lan truyền.
Từ ngày 5-10-2026, Nghị định số 328/2026/NĐ-CP về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật có hiệu lực. Điều 8 của nghị định quy định quy trình xử lý gồm 6 bước: phát hiện thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật; kiểm chứng, xác minh, làm rõ; gắn nhãn; công bố, cảnh báo; ngăn chặn, gỡ bỏ; áp dụng các hình thức xử lý.
Nghị định cũng đặt ra những mốc và phương thức xử lý cụ thể. Theo Điều 10, trong thời hạn 24 giờ kể từ khi có kết luận thông tin là tin giả, tin sai sự thật, đơn vị trực tiếp kiểm chứng phải thực hiện gắn nhãn. Điều 13 quy định người dân có thể báo tin, tố giác, phản ánh trực tiếp qua đường dây nóng, cổng thông tin điện tử của cơ quan có thẩm quyền, ứng dụng VNeID hoặc bằng văn bản.
Theo Điều 12, cơ quan báo chí, truyền thông, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ internet, viễn thông, mạng xã hội và thông tin xuyên biên giới phải ngăn chặn, không cho đăng tải hoặc gỡ bỏ tin giả, tin sai sự thật sau khi có kết luận và được cơ quan có thẩm quyền gắn nhãn, thông báo, công bố hoặc yêu cầu xử lý.
ThS Nguyễn Đức Hiếu, Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TPHCM) nhận xét, khung pháp lý mới đang chuyển việc phòng, chống tin giả từ xử lý riêng lẻ từng vụ việc sang một quy trình có sự tham gia của cơ quan quản lý, nền tảng cung cấp dịch vụ và người sử dụng. Tuy nhiên, chế tài chỉ phát huy hiệu quả khi mỗi người thận trọng trước nút chia sẻ, chủ động kiểm chứng và phản ánh thông tin có dấu hiệu sai sự thật đến cơ quan có thẩm quyền.
