Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 18/10, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường, nghe Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Hoàn thiện quy định về tố tụng điện tử, nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát
Trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết: Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Bộ Công an cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý dự thảo, bảo đảm hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi.
Dự thảo Bộ luật trình Quốc hội gồm 527 điều, trong đó bổ sung 34 điều; sửa đổi, bổ sung 246 điều và giữ nguyên 247 điều.
Về tố tụng điện tử, các đại biểu cơ bản tán thành bổ sung chế định tố tụng điện tử, đề nghị làm rõ giá trị pháp lý, phạm vi, điều kiện thực hiện, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn, bảo mật an ninh dữ liệu và xử lý sự cố kỹ thuật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia tố tụng.
Tiếp thu ý kiến các đại biểu, dự thảo Bộ luật đã chỉnh lý Điều 18, khẳng định giá trị pháp lý của hoạt động tố tụng điện tử phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục luật định, bảo đảm tính hợp pháp, tính xác thực, tính toàn vẹn và khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu gắn với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng. Văn bản, biên bản và tài liệu tố tụng điện tử được lập, cập nhật, chuyển giao trên hệ thống quản lý án hình sự trong quy định. Các điều khoản có liên quan cũng được rà soát, hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát trong hoạt động tố tụng.
Liên quan chế định bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị, nhiều đại biểu tán thành cơ chế này, nhưng đề nghị làm rõ khái niệm, phạm vi áp dụng, chính sách khoan hồng, phân biệt với các tình tiết giảm nhẹ hiện hành và bảo đảm nghĩa vụ chứng minh tội phạm và nguyên tắc độc lập xét xử.
Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, dự thảo Bộ luật đã bổ sung khái niệm tại Điều 4 và quy định thủ tục riêng tại Chương 31. Đồng thời thiết lập các cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm việc nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị phải hoàn toàn tự nguyện, có căn cứ và phù hợp với các chứng cứ đã được thu thập, kiểm tra và không thay thế nghĩa vụ chứng minh tội phạm.
Về nguyên tắc bảo đảm phân hóa thủ tục tố tụng hình sự để thực hiện chính sách hình sự, có ý kiến cho rằng, tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt khác với tình tiết thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải theo cơ chế giảm nhẹ thông thường; đề nghị phối hợp Cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) để bảo đảm quy định đồng bộ chính sách này.
Báo cáo của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho rằng, ý kiến của đại biểu là rất xác đáng, việc bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị làm quá trình chứng minh hành vi phạm tội trên thực tế được nhanh hơn, rút ngắn thời gian điều tra, truy tố, xét xử, giảm kháng cáo, tạo thuận lợi cho việc thi hành án, việc khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại được đẩy mạnh hơn. Còn việc thành khẩn khai báo, tự thú, đầu thú chỉ phản ánh thái độ ban đầu của người phạm tội, không đồng nhất với cam kết thừa nhận hành vi phạm tội, các chứng cứ, tình tiết của vụ án, chấp nhận việc khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại, các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải tiến hành tất cả các hoạt động để chứng minh tội phạm, giải quyết vụ án.
Hiện, Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng đã bổ sung quy định tương ứng về chính sách khoan hồng, điều kiện và mức độ xử lý, bảo đảm thống nhất giữa pháp luật nội dung và pháp luật tố tụng.
Bảo đảm thống nhất giữa dự thảo Bộ luật với các luật liên quan
Trình bày Báo cáo tóm tắt ý kiến về Báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với nhiều nội dung trong Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).
Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã phối hợp cùng các cơ quan hữu quan rà soát để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, qua rà soát, Thường trực Ủy ban nhận thấy, một số nội dung của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chưa thống nhất với quy định của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an (cơ quan chủ trì soạn thảo 2 dự án luật nêu trên) để bảo đảm thống nhất giữa các dự thảo luật.
Về thủ tục đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) quy định các thủ tục tố tụng đối với vụ án thuộc trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị; khi có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 473 thì có thể được áp dụng thủ tục rút gọn.Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc thiết kế các thủ tục này nhằm khuyến khích người phạm tội thành khẩn khai báo, tự nguyện nhận tội, giúp đẩy nhanh tiến trình giải quyết vụ án, cũng như giảm kháng cáo, kháng nghị dẫn đến phải mở thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm.
Về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với tài sản liên quan tội phạm, Ủy ban tán thành với quy định về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như trong dự thảo Nghị quyết nhằm kịp thời ngăn chặn việc tài sản bị tẩu tán, thất thoát sau khi có căn cứ kết thúc vụ án hình sự. Tuy nhiên, đề nghị cần quy định cụ thể cơ quan có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo từng giai đoạn cụ thể trong trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng mà gây thiệt hại để bảo đảm minh bạch, rõ ràng và thống nhất trong tổ chức thực hiện.
