Em trai có sổ đỏ 20 năm vẫn bị anh chị kiện đòi chia đất thừa kế
Sau 9 tháng TAND tỉnh Phú Thọ tuyên ông Dũng được quyền sử dụng toàn bộ 1.200 m2 đất, tuần qua, Tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội đã hủy án để xét xử lại do có kháng cáo của ông Nam - con trai trưởng.
Đây là lần thứ ba vụ tranh chấp thừa kế giữa 11 anh chị em ruột được đưa về cấp sơ thẩm sau 4 năm kiện tụng.
Vụ kiện xoay quanh việc cha mẹ họ mua 1.200 m2 đất từ năm 1962 của người làng, chia 138 m2 cho ông Dũng (con thứ tư) để làm nhà riêng.
Cha mẹ mất không để lại di chúc. Năm 2020, ông Nam họp 11 anh chị em để bàn việc xây nhà từ đường trên phần đất còn lại hơn 1.000 m2 thì ông Dũng thông báo toàn bộ 1.200 m2 đã được huyện cấp sổ đỏ cho mình từ năm 2005, khi mẹ còn sống.
Ông Nam cho rằng việc em trai đứng tên toàn bộ tài sản khi không có văn bản cha mẹ ủy quyền, tặng cho và không họp gia đình là trái quy định. Ông cùng 7 anh chị em khác khởi kiện, đề nghị tòa xác định ông Dũng chỉ được giữ 138 m2, phần còn lại chia thừa kế.
Ngược lại, ông Dũng cho rằng từ năm 1992, cha đã đến UBND xã làm thủ tục cho mình toàn bộ diện tích đất. Từ đó, ông quản lý, tôn tạo, xây tường bao, đóng thuế và sử dụng ổn định.
Theo ông Dũng, di sản thừa kế đã được cha mẹ định đoạt từ lâu, nhiều năm không ai phản đối nhưng nay do "sốt đất", các anh chị em mới đòi quyền lợi. Ông vì thế không đồng ý chia.
Ông Dũng cũng cho biết cha mẹ đã mua khu đất khác trong xã và chuyển về nhà mới từ năm 1992. Khi hai cụ qua đời, gia đình đều tổ chức tang lễ tại nơi ở mới.
Hai quan điểm trái ngược về việc cấp sổ đỏ
Trong quá trình xét xử trước đó, hồ sơ cấp sổ đỏ cho ông Dũng không thu thập được do UBND xã và huyện cho biết đã thất lạc.
Tháng 3/2024, UBND xã tìm thấy tài liệu thể hiện năm 2000 địa phương có đợt rà soát để cấp sổ đỏ đồng loạt cho người dân. Chính quyền tổ chức công khai việc đăng ký hồ sơ và giải quyết các trường hợp tranh chấp.
Hội đồng xét duyệt xác định 668 hộ không có tranh chấp, đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận. Danh sách được niêm yết công khai, thông báo trên loa phát thanh 15 ngày nhưng không phát sinh khiếu nại.
Đến tháng 12/2005, sổ đỏ được cấp cho 668 hộ, trong đó có ông Dũng.
Từ những căn cứ này, cấp sơ thẩm cho rằng cha mẹ và các con đều sinh sống tại địa phương, biết chủ trương cấp sổ nhưng không ai kê khai, phản đối ngoài ông Dũng. Việc cấp giấy chứng nhận cũng được thực hiện công khai, không phải cấp riêng cho ông Dũng.
Tòa sơ thẩm nhận định có cơ sở xác định cha mẹ đã đồng ý cho ông Dũng sử dụng toàn bộ thửa đất.
Theo HĐXX sơ thẩm, lập luận của ông Nam và các anh chị em rằng "không biết việc niêm yết, thông báo cấp sổ đỏ" là không khách quan.
Tòa cũng đặt vấn đề: Nếu hai cụ vẫn coi 1.200 m2 là tài sản của mình và chưa cho ông Dũng, vì sao sau khi chuyển sang nhà mới cách đó 2 km, khi mất đều tổ chức tang lễ tại đây.
Ngoài ra, từ năm 1992, người nộp tiền sử dụng đất hằng năm, xây dựng công trình, cải tạo, lấp ao và nhiều lần dùng sổ đỏ thế chấp vay ngân hàng đều là ông Dũng. Những người con khác không có ý kiến.
Cấp sơ thẩm cho rằng dù pháp luật quy định tặng cho quyền sử dụng đất phải lập văn bản công chứng, chứng thực, thực tế vẫn có trường hợp các bên đã thực hiện việc tặng cho, bên nhận quản lý, sử dụng công khai, ổn định, liên tục.
Tòa xác định đây là trường hợp chiếm hữu ngay tình và công nhận 1.200 m2 thuộc quyền sử dụng của ông Dũng.
Phúc thẩm: Không thể lấy sự im lặng để tước quyền thừa kế
Các lập luận trên của tòa sơ thẩm bị VKS cấp phúc thẩm cho rằng không có căn cứ.
Theo VKS, một cựu cán bộ địa chính xã thừa nhận việc tự ý gạch tên người cha để thay bằng tên ông Dũng trong hồ sơ địa chính chỉ dựa trên "lời nói miệng" của người cha.
Cơ quan công tố cho rằng đây là sai phạm nghiêm trọng, không thể coi là căn cứ xác lập quyền sử dụng đất cho ông Dũng. Hơn nữa, thửa đất là tài sản chung của hai vợ chồng nên việc một mình người cha quyết định cho tặng là không hợp pháp. VKS cũng không đồng tình với nhận định rằng các anh chị em đã biết và chấp thuận việc cấp sổ đỏ cho ông Dũng.
Theo VKS, việc địa phương niêm yết danh sách, thông báo trên loa phát thanh 15 ngày chỉ là thủ tục hành chính, không thể thay thế cho việc thỏa thuận phân chia di sản giữa 11 người con.
"Không thể dùng lý do họ không phản đối lúc đó để tước bỏ quyền thừa kế", VKS nêu quan điểm.
Đồng tình với đánh giá này, tòa phúc thẩm nhận định việc cha mẹ và các anh chị em không có ý kiến trong thời gian dài không đủ căn cứ để mặc nhiên công nhận toàn bộ quyền sử dụng đất cho ông Dũng. Việc này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi hợp pháp của những người con còn lại.
Ngoài ra, hồ sơ về việc hợp thửa 138 m2 với phần đất còn lại không còn được lưu trữ tại địa phương, khiến quá trình cấp sổ đỏ cho ông Dũng thiếu sự minh bạch cần thiết.
Do thửa đất hiện được ông Dũng thế chấp tại ngân hàng, việc phân chia di sản ngay tại phiên phúc thẩm không thể thực hiện. HĐXX quyết định hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, chuyển hồ sơ để điều tra, thu thập thêm chứng cứ và xét xử lại.
Sau 4 năm tranh chấp, vụ kiện giữa 11 anh chị em tiếp tục trở lại TAND tỉnh Phú Thọ để mở phiên sơ thẩm lần thứ ba.
* Tên các đương sự đã thay đổi
Thanh Lam
