Cú sốc kinh tế toàn cầu do cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran gây ra vẫn chưa dừng lại (Ảnh minh họa: Trends Research).
Tàu dầu bị trúng "vật thể lạ" ở Hormuz
Một tàu được cho là đã bị trúng "vật thể lạ" ở eo biển Hormuz, CNN dẫn tin từ Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết sáng sớm nay 4/5.
Một bản đồ từ cơ quan hàng hải cho thấy con tàu bị mắc kẹt nằm ngay ngoài khơi mũi phía bắc của bán đảo Musandam thuộc Oman.
Vụ tấn công được báo cáo ngay trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố "Chiến dịch Tự do", giao nhiệm vụ cho Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bắt đầu hướng dẫn và hộ tống các tàu đi qua eo biển Hormuz.
“Toàn bộ thủy thủ đoàn đều an toàn. Không có tác động môi trường nào được báo cáo. Các nhà chức trách đang điều tra”, UKMTO cho biết.
Các tàu được khuyến cáo nên di chuyển thận trọng, cơ quan này cho biết thêm.
Theo AFP, một quan chức cấp cao Iran cảnh báo rằng Tehran sẽ coi bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào eo biển Hormuz là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
“Bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ vào chế độ hàng hải mới của eo biển Hormuz sẽ bị coi là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn”, Ebrahim Azizi, người đứng đầu Ửy ban An ninh quốc gia Tối cao thuộc Quốc hội Iran, tuyên bố.
Bình luận này được đưa ra sau khi Tổng thống Trump tuyên bố kế hoạch cho lực lượng Mỹ hộ tống các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz bị phong tỏa.
Eo biển Hormuz (Ảnh: ABC News).
"Chiến dịch Tự do" của Mỹ để lại nhiều câu hỏi chưa được giải đáp về cách thức hoạt động chỉ vài giờ trước khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố nó sẽ có hiệu lực.
CENTCOM cho biết trong một tuyên bố rằng sự hỗ trợ của họ cho các hoạt động này “sẽ bao gồm các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 chiến đấu cơ và trực thăng trên bộ cũng như trên biển, các nền tảng không người lái đa lĩnh vực”. Tuy nhiên, việc chúng được sử dụng như thế nào trong việc điều tiết hoạt động của tàu thuyền vẫn chưa được xác định rõ.
Jennifer Parker, một nghiên cứu viên tại Viện Lowy và là cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia Australia, nói với CNN rằng bà dự đoán quân đội Mỹ sẽ tăng cường hiện diện trong và trên eo biển để trấn an các tàu thương mại đang cố gắng đi qua huyết mạch chiến lược này.
“Đây dường như là một hoạt động… ít tập trung vào việc bảo vệ trực tiếp một hoặc một vài tàu thuyền mà tập trung nhiều hơn vào việc cố gắng thay đổi tình hình trong eo biển” để các tàu “cảm thấy an toàn”, bà Parker nói.
Điều đó có thể bao gồm một vài tàu chiến của Hải quân Mỹ trong eo biển và một loạt máy bay hoạt động trên không có thể phát hiện và tiêu diệt bất kỳ tàu thuyền nhỏ nào cố gắng tấn công các tàu thương mại, bà nhận định.
Đàm phán Mỹ - Iran có diễn biến mới
Iran cho biết Mỹ đã phản hồi đề xuất hòa bình 14 điểm của Iran và Tehran đang xem xét phản hồi này.
"Phía Mỹ đã đưa ra câu trả lời cho kế hoạch 14 điểm của Iran thông qua Pakistan, và chúng tôi đang xem xét”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình ngày 3/5.
Ông cũng cho hay, đề xuất 14 điểm của Iran không bao gồm vấn đề hạt nhân.
“Kế hoạch 14 điểm của chúng tôi tập trung duy nhất vào việc chấm dứt xung đột và không bao gồm các vấn đề liên quan đến lĩnh vực hạt nhân”, ông Baghaei nói.
“Chúng tôi hiện không tham gia vào bất kỳ cuộc đàm phán nào về vấn đề hạt nhân, và các quyết định về tương lai sẽ được đưa ra vào thời điểm thích hợp. Ở giai đoạn này, trọng tâm của chúng tôi là các chi tiết cụ thể để chấm dứt xung đột trong khu vực, bao gồm cả Li Băng”, ông nhấn mạnh.
Ông Baghaei cũng cho biết “tuyên bố về việc Mỹ rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz về cơ bản không phải là một phần trong kế hoạch của chúng tôi”.
Ông bác bỏ các tin tức gần đây, bao gồm một bài viết của Al Jazeera, nói rằng kế hoạch 14 điểm bao gồm việc đình chỉ các hoạt động hạt nhân của Iran trong 15 năm và khả năng hợp tác Mỹ - Iran trong việc rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz.
“Đây là một trong những điều mà tôi tin rằng đã được thêu dệt bởi trí tưởng tượng của một số cơ quan truyền thông. Không có điều gì như vậy tồn tại trong kế hoạch này”, người phát ngôn nói.
Bản đồ toàn cảnh xung đột Trung Đông ngày 3/5 (Ảnh: Rybar).
Những sự kiện đáng chú ý
Ngay sau khi Tổng thống Trump tuyên bố chiến tranh với Iran "đã kết thúc", Washington lại bắt đầu đưa ra "tối hậu thư". Người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã trình bày với Nhà Trắng các phương án tấn công mới, và chính ông Trump đã công khai nói rõ rằng nếu Tehran tiếp tục bất chấp các điều kiện của Mỹ, chiến dịch quân sự sẽ tiếp tục.
Trong khi đó, Iran tiếp tục chứng minh rằng họ vẫn kiểm soát eo biển Hormuz. Vụ tấn công bằng tàu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vào một tàu container một lần nữa nhắc nhở rằng ngay cả khi không có các cuộc tấn công tên lửa quy mô lớn, Tehran vẫn có khả năng kiểm soát việc đi lại qua eo biển.
Giữa những lời bàn tán về các cuộc tấn công mới, truyền thông Mỹ và phương Tây lại một lần nữa "thổi phồng" chủ đề về các kế hoạch tài chính của Iran, các tài sản mờ ám và việc né tránh lệnh trừng phạt. Về cơ bản, không có gì mới mẻ - dường như chỉ là những luận điểm cũ được biến tấu lại, nhằm gây thêm áp lực lên Tehran và chứng minh rằng những điểm yếu kinh tế của Iran vẫn đang bị giám sát chặt chẽ.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz ngày càng ảnh hưởng đến các nước xuất khẩu Ả rập. Kuwait đã đạt mức xuất khẩu dầu thô "bằng 0" lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, họ duy trì sản lượng nhưng thực tế mất khả năng bán toàn bộ cho thị trường nước ngoài. Đối với một quốc gia có ngân sách phụ thuộc rất nhiều vào nguồn thu từ dầu mỏ, tình hình ngày càng trở nên khó khăn.
Trong bối cảnh này, Iraq đang hành động thực tế hơn nhiều: chính quyền Baghdad đang dần phát triển một tuyến đường cung cấp dầu mỏ hạn chế nhưng khả thi thông qua vùng Baniyas của Syria. Khối lượng hàng hóa vẫn còn rất ít, nhưng chính việc triển khai các phương án hậu cần thay thế đã chứng tỏ rằng ngay cả những động thái "lách luật" tạm thời giờ đây cũng được đánh giá cao hơn so với việc ngừng hoàn toàn xuất khẩu.
Tại Iraq, tân Thủ tướng Ali al-Zaidi đang gấp rút xây dựng quan hệ với giới tinh hoa người Kurd. Sau nhiều tháng giao tranh và các cuộc tấn công ở miền Bắc đất nước, các thỏa thuận với người Kurd đang trở nên không chỉ là hình thức đối với Baghdad, mà còn là điều kiện cần thiết để duy trì quyền kiểm soát toàn bộ cấu trúc chính trị.
Trong khi đó, hòa bình vẫn chưa được lập lại ở Syria. Không quân Jordan vẫn tiếp tục ném bom các địa điểm buôn lậu của Captagon ở As-Suwayda, cho thấy sau khi chính phủ thay đổi, miền Nam đất nước vẫn là một khu vực bất ổn kinh niên.
Trên mặt trận Li Băng, Israel được cho là ngày càng thiệt hại nặng hơn. Bất chấp những ước tính phóng đại của Hezbollah, tổn thất trang thiết bị tích lũy và các cuộc tấn công liên tục vào xe bọc thép đã làm phức tạp nghiêm trọng bước tiến của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ở miền Nam Li Băng.
Bản đồ chiến sự ở biên giới Israel và Li Băng tính đến cuối ngày 3/5 (Ảnh: Rybar).
Đến cuối ngày 3/5, máy bay Israel tiếp tục các cuộc tấn công quy mô lớn trên cả phía nam và phía bắc sông Litani, đồng thời gia tăng áp lực lên cơ sở hạ tầng dân sự. Có những dấu hiệu ngày càng rõ ràng cho thấy ở Li Băng, Israel đang lặp lại chiến lược họ đã sử dụng ở Gaza - phá hủy lãnh thổ một cách có hệ thống, dựa vào sự hao mòn quân sự kéo dài của đối phương.
Trong khi đó, UAE đã quyết định tận dụng thời gian tạm lắng và đang đưa đất nước trở lại vai trò là trung tâm vận tải chính của khu vực. Sau khi chịu tổn thất hàng tỷ USD do việc đóng cửa không phận, Abu Dhabi đang nỗ lực nhanh chóng khôi phục ngành hàng không của mình trong khi lệnh ngừng bắn cho phép họ một lần nữa "kiếm tiền" từ vận chuyển quá cảnh.
