Một tổ hợp tên lửa của Iran (Ảnh: AFP).
“Nếu xảy ra một cuộc tấn công mới, chúng tôi chắc chắn sẽ thay đổi vũ khí và địa bàn tác chiến”, Hossein Mohebbi, người phát ngôn của lực lượng bán quân sự thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố ngày 21/9.
Tuyên bố của ông được đưa ra sau một tháng xuất hiện các nhận định cho thấy kho tên lửa của Iran vẫn là một lực lượng đáng gờm.
Cảnh báo của ông Mohebbi được đưa ra chỉ vài tuần sau khi Mohsen Rezaei, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, nói về một năng lực tên lửa mới đã được thử nghiệm trong chiến đấu nhằm vào một tàu chiến Mỹ.
Việc các quan chức Iran liên tiếp nói về năng lực quân sự của nước này sau nhiều tháng xung đột không có gì đáng ngạc nhiên, nhưng các báo cáo của phương Tây trong tháng 9 cho thấy những tuyên bố đó ít nhất có một phần sự thật.
Iran nối lại sản xuất tên lửa
Wall Street Journal ngày 10/9 đưa tin, Tehran đang nối lại hoạt động sản xuất tên lửa bằng cách sử dụng các linh kiện dự trữ và những cơ sở được gia cố dưới lòng đất.
Tất cả những điều này có thể cho thấy Iran không chỉ chống chịu được những nỗ lực từ Mỹ và Israel nhằm làm suy giảm năng lực tên lửa chiến lược của nước này, mà thậm chí còn có thể phát triển các năng lực mới.
Freddy Khoueiry, nhà phân tích an ninh toàn cầu phụ trách khu vực Trung Đông và Bắc Phi tại công ty tình báo rủi ro RANE, cho rằng việc nối lại sản xuất có ý nghĩa quan trọng vì cho thấy chiến dịch tấn công của Mỹ và Israel dù gây tổn hại cho nền tảng công nghiệp tên lửa của Iran nhưng không “xóa bỏ năng lực tái tạo” của nước này. Đồng thời, ông cho rằng Tehran khó có khả năng khôi phục kho tên lửa về mức trước chiến tranh trong tương lai gần.
“Iran cần nhiều linh kiện mà các cơ sở sản xuất hoặc chuỗi cung ứng đã bị phá hủy hay gián đoạn. Các linh kiện dự trữ cho phép Tehran bù đắp khoảng thiếu hụt đó, nhưng chúng có giới hạn, đặc biệt khi lệnh phong tỏa của Mỹ vẫn được áp dụng", ông Khoueiry nói.
Ông cho rằng Tehrancó khả năng sẽ theo đuổi một chiến lược sản xuất kết hợp thay vì chỉ ưu tiên tên lửa tầm ngắn hoặc tầm trung.
Hiện tại, Tehran có “động lực” rõ ràng để tiếp tục sản xuất số lượng lớn các tên lửa đạn đạo tầm ngắn giá rẻ nhưng đã được kiểm chứng trong chiến đấu, như Fateh-110, nhằm tập kích các mục tiêu ở khu vực lân cận vịnh Ba Tư.
Đồng thời, nước này nhiều khả năng sẽ tiếp tục sản xuất các tên lửa đạn đạo tầm trung, như Qassem Bassir, bởi những tên lửa này “vẫn giữ vai trò trung tâm” trong khả năng cảnh báo đối thủ bên ngoài khu vực vịnh Ba Tư lân cận.
“Iran vì vậy có khả năng sẽ tập trung vào những dòng tên lửa đã chứng minh được hiệu quả và có thể sản xuất một cách ổn định, đồng thời dành các linh kiện tiên tiến vốn có số lượng hạn chế cho tên lửa đạn đạo tầm trung có độ chính xác cao, tên lửa chống hạm và các hệ thống có giá trị cao khác”, ông Khoueiry nói.
Salma Eissa, nhà phân tích Trung Đông tại Armed Conflict Location & Event Data (ACLED), đánh giá điểm đáng chú ý trong những diễn biến gần đây là Iran đang “tái thiết trong khi hứng chịu hỏa lực”.
ACLED ghi nhận các cuộc không kích liên tiếp của Mỹ nhằm vào những cơ sở tên lửa lớn của Iran kể từ đầu tháng 7. Các mục tiêu gồm những căn cứ tên lửa ở miền Nam như Jam, các tổ hợp kiên cố dưới lòng đất như Khorramabad, cùng nhiều cơ sở tên lửa cố định và đường hầm khác. Những cuộc không kích cũng nhằm vào tổ hợp quân sự Parchin và khu điện tử Shiraz, nơi có các cơ sở sản xuất công nghệ dẫn đường tên lửa.
“Chiến dịch rộng hơn vì vậy đang gây sức ép đồng thời lên nhiều tầng trong hệ thống tên lửa của Iran: nền tảng sản xuất, cơ sở lưu trữ và phóng được gia cố, hệ thống điện tử quân sự, cũng như các mạng lưới giám sát và liên lạc cần thiết để sử dụng những vũ khí này”, bà Eissa nói.
“Việc lắp ráp được nối lại cho thấy các linh kiện còn sót lại, chuyên môn kỹ thuật và các cơ sở ngầm dưới lòng đất vẫn cho phép Iran sản xuất vũ khí có khả năng tác chiến, nhưng nền tảng công nghiệp dưới lòng đất đã suy yếu đáng kể”, bà nói.
“Các đánh giá của Mỹ hồi tháng 4 cho rằng hơn 80% cơ sở sản xuất tên lửa và động cơ nhiên liệu rắn đã bị hư hại, trong khi việc thay thế các máy công cụ chuyên dụng và đầu vào nhập khẩu khó khăn hơn nhiều so với việc mở lại một xưởng lắp ráp", bà nhấn mạnh.
Thích nghi với cuộc chiến tiêu hao
Nhà phân tích của ACLED cũng dự đoán Tehran sẽ theo đuổi “chiến lược tái thiết hai tầng”, gồm “sản xuất số lượng lớn ở phân khúc giá rẻ”, ví dụ các tên lửa đạn đạo tầm ngắn, đồng thời “chọn lọc nâng cao tính tinh vi ở phân khúc cao cấp”.
“Iran vẫn đang tiến hành một cuộc chiến tiêu hao ở vịnh Ba Tư, điều này khiến các UAV giá rẻ, có thể thay thế và tên lửa tầm ngắn phù hợp hơn để tạo số lượng lớn”, bà nói.
Ông Khoueiry cho rằng Iran có thể kết thúc cuộc chiến với số tên lửa ít hơn hồi tháng 2, nhưng sở hữu một lực lượng “có năng lực và khả năng chống chịu tốt hơn”, xét trên tổng thể.
“Xung đột đang cung cấp cho Tehran những thông tin quý giá về loại tên lửa nào hiệu quả nhất trước các hệ thống phòng không phương Tây, cũng như những địa điểm phóng nào có khả năng sống sót cao nhất”, ông nói.
“Iran đã bắt đầu thích ứng bằng cách đưa thêm hoạt động sản xuất và lắp ráp xuống dưới lòng đất, đồng thời phân tán một phần cơ sở hạ tầng tên lửa”, ông cho biết.
Ở góc độ rộng hơn, ông Khoueiry lưu ý rằng cuộc chiến ở Iran cho thấy ngay cả những cuộc tấn công không thành công do Tehran tiến hành cũng có thể “gây ra tổn thất”, bởi chúng luôn buộc Mỹ và các đồng minh phải sử dụng một lượng lớn tên lửa đánh chặn đắt tiền.
Trong một cuộc tập kích bằng tên lửa của Iran nhằm vào các căn cứ Mỹ ở Jordan hồi tháng 9, lực lượng Mỹ phòng thủ đã phóng 60-70 tên lửa đánh chặn MIM-104 Patriot và hơn 10 tên lửa phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) để đối phó khoảng 20 tên lửa Iran đang bay tới.
Khoảnh khắc tên lửa Iran xuyên qua lá chắn Patriot khi tập kích mục tiêu của Mỹ (Video: Telegram).
“Hạn chế chính” của Iran vẫn là khả năng khôi phục nền tảng công nghiệp trong bối cảnh lệnh trừng phạt siết chặt.
Mặt khác, Iran không phải bên duy nhất trong cuộc xung đột này đang thích ứng. Mỹ, Israel và các quốc gia Ả rập Vùng Vịnh cũng đang “tích lũy kinh nghiệm chiến đấu sâu rộng về quy luật phóng, quỹ đạo và chiến thuật của Iran”, đồng thời cải thiện hoạt động đánh chặn, tác chiến điện tử và các chiến dịch đối phó lực lượng đối phương.
