Tổ hợp Patriot (Ảnh: EP).
Nếu Ukraine muốn có một dây chuyền sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot, nước này sẽ phải đánh đổi bằng cách bỏ bớt dây chuyền tạo ra các loại vũ khí tấn công tầm xa đang được sử dụng để tập kích Nga.
Đó là sự đánh đổi ẩn sau đề nghị mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra với Tổng thống Volodymyr Zelensky tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara: cấp phép cho Ukraine tự sản xuất tên lửa Patriot.
Marc DeVore, chuyên gia nghiên cứu ngành công nghiệp quốc phòng thuộc Đại học St Andrews, nói với Euromaidan Press rằng Kiev có thể chuyển đổi một dây chuyền động cơ vũ khí hiện có sang sản xuất Patriot, nhưng chỉ bằng cách chấp nhận làm giảm sản lượng các loại tên lửa mà Ukraine đang sử dụng để tấn công Nga hiện nay.
Điều đó có nghĩa là các tên lửa đánh chặn mà Ukraine đang rất cần và các loại tên lửa đang giúp Ukraine giành lợi thế trên chiến trường sẽ phải cạnh tranh nguồn lực trong cùng một nhà máy. Theo chuyên gia, với nguồn lực hạn chế, Ukraine không thể thực hiện cùng 2 việc song song, họ buộc phải chọn 1 trong 2 và đây là thách thức hóc búa với Kiev.
Ông DeVore hiện đứng đầu hai nhóm chuyên gia tư vấn cho Bộ Quốc phòng Anh. Đầu tháng 7, ông đã đặt câu hỏi: liệu Ukraine có bắt đầu sản xuất được tên lửa đánh chặn cho Patriot trong vòng 1 năm hay không? Câu trả lời mà ông đưa ra là không khả thi.
“Theo tôi, hai thách thức lớn nhất trong sản xuất tên lửa là động cơ và hệ thống dẫn đường”, ông DeVore nói.
Bộ phận dẫn đường là bí mật công nghệ được Mỹ bảo vệ nghiêm ngặt; ngay cả các quốc gia đã được cấp phép sản xuất từ lâu vẫn phải phụ thuộc vào các nhà thầu phụ của Mỹ để cung cấp bộ phận này. Vì vậy, việc Ukraine được cấp phép sản xuất không đồng nghĩa với việc chấm dứt sự phụ thuộc vào năng lực của Mỹ.
Động cơ còn là trở ngại lớn hơn, và Ukraine xuất phát từ vị thế bất lợi. Theo ông DeVore, Nga đã tấn công những bộ phận quan trọng của ngành công nghiệp tên lửa Ukraine ngay từ giai đoạn đầu của cuộc chiến, và tình trạng thiếu động cơ từ đó đến nay đã hạn chế nỗ lực mở rộng sản xuất các loại tên lửa của Ukraine như Neptune.
Đó cũng là lý do khiến sự đánh đổi trở nên rõ ràng: năng lực sản xuất động cơ mà Ukraine cần cho Patriot chính là năng lực mà nước này đang sử dụng cho các chương trình vũ khí hiện có.
Những vũ khí tấn công tầm xa đó không phải là dự án thứ yếu. Trong nhiều tháng qua, tên lửa và UAV tầm xa của Ukraine đã liên tục tập kích các nhà máy lọc dầu của Nga cũng như các tuyến hậu cần phục vụ lực lượng Nga tại Crimea, tạo nên một trong số ít chiến dịch mà Ukraine đang giữ thế chủ động.
Tuy nhiên, nghịch lý là Ukraine cũng cần tên lửa đánh chặn. Trong đợt không kích ngày 6/7 của Nga, lực lượng phòng không Ukraine không bắn hạ được bất kỳ tên lửa đạn đạo nào trong gần 30 quả mà Nga phóng đi, theo Không quân Ukraine.
Nga hiện sản xuất tên lửa đạn đạo nhanh hơn tốc độ Mỹ sản xuất tên lửa đánh chặn để đối phó với chúng, khoảng 800 quả mỗi năm so với khoảng 600 quả tên lửa phòng không. Trong khi đó, chỉ 1 tên lửa Iskander cũng có thể buộc Ukraine phải sử dụng từ 2-3 tên lửa Patriot để đánh chặn.
Theo kịch bản lạc quan nhất, một dây chuyền sản xuất Patriot tại Ukraine có thể đi vào hoạt động vào cuối năm sau. Tuy nhiên, một năm chỉ là khoảng thời gian tối thiểu cần thiết chứ không phải một lịch trình chắc chắn. Trong khi đó, tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn của Ukraine không phải là vấn đề của năm 2028 mà là vấn đề của hiện tại. Điều đó càng khiến cho "canh bạc" mà Ukraine đối mặt trở nên rủi ro hơn. Họ sẽ phải tự đặt ra câu hỏi: giờ họ phải ưu tiên phòng thủ hay tấn công hơn?
