Hình ảnh vệ tinh cho thấy lối vào đường hầm tại núi Pickaxe, thuộc cơ sở hạt nhân Natanz, gần Natanz, Iran (Ảnh: Reuters).
Mỹ đưa vào tầm ngắm
Đây là một tổ hợp kiên cố được xây dựng sâu dưới lòng đất gần một trong những địa điểm hạt nhân chính của Tehran.
“Chúng tôi sẽ đánh sập núi Pickaxe. Hãy bảo người Iran chuẩn bị sẵn sàng", ông Trump nói trong cuộc phỏng vấn với chương trình của Hugh Hewitt đầu tuần này.
Lời cảnh báo trên phản ánh sự leo thang căng thẳng khi Tehran và Washington tiếp tục "ăn miếng, trả miếng" các đòn tấn công tại Vùng Vịnh, làm suy yếu các nỗ lực chấm dứt xung đột.
Núi Pickaxe nằm cách Tehran khoảng 220km về phía nam và cách tổ hợp hạt nhân Natanz khoảng 2km. Cơ sở Natanz, nơi đặt 2 nhà máy làm giàu uranium của Iran, đã bị ném bom trong cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động ngày 28/2 cũng như trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày năm ngoái.
Theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS) của Mỹ, một tổ chức nghiên cứu chuyên về chống phổ biến vũ khí hạt nhân, hệ thống đường hầm đang được xây dựng bên dưới núi Pickaxe không bị nhắm mục tiêu trong cả hai cuộc chiến đó. Đỉnh núi cao khoảng 1.600m so với mực nước biển.
Tại Natanz từng có hai cơ sở làm giàu uranium đang hoạt động, một nằm trên mặt đất và một nằm dưới lòng đất. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết cơ sở trên mặt đất đã bị phá hủy hoàn toàn, trong khi cơ sở ngầm có khả năng đã bị hư hại nghiêm trọng.
Địa điểm này gắn liền với chương trình hạt nhân của Iran, vốn từ lâu là nguồn gốc căng thẳng giữa Tehran và phương Tây. Iran luôn phủ nhận việc tìm cách chế tạo bom nguyên tử.
Theo ISIS, việc xây dựng cơ sở tại núi Pickaxe bắt đầu từ năm 2020, sau khi một vụ nổ mà Iran cho là hành động phá hoại xảy ra tại Natanz. Tehran khi đó cho biết vụ phá hoại đã gây thiệt hại đáng kể và có thể làm chậm quá trình phát triển các máy ly tâm tiên tiến dùng để làm giàu uranium.
Tháng 9/2020, người đứng đầu chương trình hạt nhân Iran lúc bấy giờ là Ali Akbar Salehi cho biết nước này đã bắt đầu xây dựng “một khu nhà hiện đại hơn, lớn hơn và toàn diện hơn về mọi mặt trong lòng núi gần Natanz” để sản xuất các máy ly tâm tiên tiến.
Trong cuộc phỏng vấn với PBS Frontline hồi tháng 3, Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi lưu ý rằng Iran trước đây đã công khai ý định triển khai các hoạt động hạt nhân tại núi Pickaxe.
“Đó là một phần trong kế hoạch có hệ thống của họ nhằm đưa những cơ sở nhạy cảm nhất xuống dưới lòng đất”, ông nói.
Khả năng xuyên phá của Mỹ
Theo ISIS, dựa trên phân tích ảnh vệ tinh, cơ sở này có hai cặp cửa hầm, được cho là dẫn vào một tổ hợp nằm sâu ít nhất 100m dưới lòng núi. Các biện pháp phòng thủ vật lý chủ yếu bao gồm một vành đai an ninh rộng lớn và việc gia cố mạnh các cửa hầm, theo báo cáo của ISIS ngày 14/7.
Báo cáo cho biết 2 cửa hầm phía đông đã được lấp đất một phần sau các cuộc chiến nhằm cản trở phương tiện mặt đất tiếp cận, nhưng chưa bị bịt kín hoàn toàn.
Sam Lair, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), người cũng đã xem xét các ảnh vệ tinh gần đây của địa điểm này, nói với Reuters rằng việc gia cố cửa hầm sẽ khiến “các cuộc tấn công bằng bom xuyên phá boong-ke trở nên khó khăn hơn”.
Trong phát biểu ngày 13/7, ông Trump cho biết Washington đang theo dõi sát núi Pickaxe.
“Chúng tôi không thấy hoạt động nào ở đó. Tình hình hạt nhân của họ không ổn chút nào. Mỗi lần nghe nói có chuyện gì ở đó là chúng tôi lại đánh bom. Vì vậy họ không thích nhắc đến nó. Nhưng có lẽ chúng tôi sẽ sớm thử ra tay với Pickaxe", ông nói.
Trong báo cáo, ISIS đánh giá rằng “cơ sở này vẫn chưa đi vào hoạt động, nhưng công tác xây dựng vẫn đang tiếp tục”, đồng thời cho biết không thể xác định khi nào nó sẽ vận hành chỉ dựa trên ảnh vệ tinh.
Tổ chức này cũng cho rằng chưa rõ liệu Iran còn có kế hoạch xây dựng một cơ sở lắp ráp máy ly tâm quy mô lớn tại đây hay không, do chương trình máy ly tâm của nước này đã bị tàn phá, bao gồm cả năng lực sản xuất các linh kiện cần thiết.
Các chuyên gia đánh giá tổ hợp nằm sâu dưới lòng đất này vượt quá khả năng xuyên phá của cả những loại bom phá boong-ke mạnh nhất trong kho vũ khí Mỹ.
ISIS cho rằng địa điểm này “phù hợp hơn với các hoạt động tấn công hoặc phá hoại bằng lực lượng mặt đất”. Tuy nhiên, tổ chức này cũng lưu ý rằng vẫn có thể tồn tại những điểm yếu có thể bị khai thác bằng các loại vũ khí xuyên sâu xuống lòng đất trong các cuộc không kích.
Ông Lair nhận định: “Có thể suy luận rằng Iran vẫn đang tiến hành những hoạt động tại núi Pickaxe mà họ muốn tiếp tục duy trì, nhưng đồng thời họ vẫn lo ngại nguy cơ bị tấn công đến mức phải thực hiện các biện pháp tăng cường phòng thủ".
