Tiêm kích Gripen của Ukraine sẽ đối đầu với Su-35 Nga (Ảnh: Topcor).
Thỏa thuận lịch sử giữa Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson vào tháng 5 vừa qua đã mở đường cho việc chuyển giao 16 chiếc JAS-39 C/D Gripen cho Kiev từ đầu năm 2027.
Ngoài ra, Kiev sẽ được hỗ trợ mua thêm 20 chiếc JAS-39 E/F đời mới, với kinh phí khoảng 2,5 tỷ euro từ EU. Với kế hoạch nhận tới 150 chiếc JAS-39, loại tiêm kích này dự kiến sẽ trở thành xương sống của Không quân Ukraine.
Động thái kể trên diễn ra trong bối cảnh không quân chiến thuật Nga đang là mối đe dọa lớn nhất đối với binh sĩ Ukraine. Chỉ riêng tháng 7, Nga đã ném kỷ lục 8.300 quả bom dẫn đường, chủ yếu do tiêm kích bom Su-34 thực hiện.
"Thú mỏ vịt" Su-34 thường được yểm trợ bởi Su-35S, một máy bay chiến đấu thế hệ 4++ được đánh giá vượt trội về hệ thống điện tử và đặc tính bay. Như vậy, về lý thuyết, JAS-39 Gripen của Ukraine sẽ phải tìm cách ngăn chặn Su-34 ném bom, đồng thời đối mặt Su-35 Nga đi hộ tống.
Su-35 vượt trội
Việc so sánh JAS-39 Gripen và Su-35 là một thách thức khó khăn do chúng thuộc chủng loại khác nhau. Tuy nhiên, một cuộc đối đầu thực sự có thể sắp xảy ra. Về hiệu năng, Su-35 của Nga có ưu thế hơn về tầm bay, tốc độ, lực đẩy và các thông số quan trọng khác. Điều này không quá ngạc nhiên khi so sánh một máy bay chiến đấu hạng nhẹ 1 động cơ (Gripen) với một tiêm kích hạng nặng 2 động cơ (Su-35).
Su-35 có bán kính chiến đấu từ 1.500-1.600km, trong khi Gripen là 1.300km (với thùng nhiên liệu phụ). Tải trọng vũ khí của Su-35S đạt 8 tấn, còn Gripen là 7,2 tấn. Su-35 cũng có tốc độ tối đa cao hơn, 2.500km/h so với 2.200km/h và khả năng leo cao nhanh hơn, 280m/s so với 254m/s.
Tuy nhiên, trong không chiến hiện đại, khả năng cơ động và tốc độ tối đa đang trở nên ít quan trọng hơn do sự phát triển của tên lửa. Nguyên tắc là ai phát hiện và khai hỏa trước sẽ giành lợi thế. Do đó, radar và các hệ thống trinh sát, máy tính xử lý trên máy bay mới là yếu tố then chốt.
Su-35S được trang bị radar mảng pha thụ động (PESA) N035 Irbis mạnh nhất trên thế giới, có thể phát hiện mục tiêu với tiết diện phản xạ (RCS) 3m2 ở khoảng cách 350-400km. Tuy nhiên, radar PESA của Su-35 dường như lạc hậu hơn nhiều so với radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) của JAS 39 Gripen, đồng thời nó cũng kém tàng hình và dễ bị gây nhiễu hơn.
Tiêm kích JAS-39 Gripen hộ tống máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không Saab 340 AEW & C (Ảnh: Saab).
JAS-39 Gripen cũng "không phải hạng vừa"
Sức mạnh của JAS-39 Gripen không nằm ở động cơ mà ở radar quét mảng pha chủ động (AESA) Raven ES-05, được phát triển bởi Saab và Leonardo. Radar AESA bao gồm cả nghìn mô-đun thu phát nhỏ, giúp nó hoạt động ổn định ngay cả khi một vài mô-đun bị hỏng.
Radar AESA có thể đồng thời phát tín hiệu trên nhiều tần số, cho phép quét không phận, theo dõi mục tiêu và dẫn hướng hỏa lực kịp thời. Nhờ khả năng thay đổi tần số nhanh chóng ở chế độ nhảy tần LPI, radar này có tính tàng hình tốt hơn, rất cần thiết trong không chiến hiện nay.
Radar Raven ES-05, bao gồm 1.000 mô-đun thu phát (so với 830 mô-đun trên Rafale của Pháp), có khả năng phát hiện các mục tiêu trên không có RCS là 3m2 ở cự ly từ 160-200km, đủ để không chiến ngoài tầm nhìn. Khả năng xoay ăng-ten đặc biệt cũng giúp JAS-39 mở rộng đáng kể góc quan sát.
Ngoài radar mạnh mẽ, JAS 39E còn tích hợp hệ thống tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại (IRST) Skyward-G tiên tiến hơn OLS-35 của Su-35. Cả 2 máy bay đều có thể theo dõi mục tiêu trên không ở chế độ thụ động, nhưng Skyward-G hoạt động hiệu quả và có tầm hoạt động xa hơn, dù cần bảo dưỡng nghiêm ngặt hơn.
