Xe quân sự Nga bị UAV Ukraine tập kích trên đường nối từ Donetsk tới bán đảo Crimea (Ảnh: GUR).
Thách thức chiến lược
UAV Hornet là loại vũ khí giá rẻ, giúp quân đội Ukraine tự động săn lùng hiệu quả các phương tiện vận tải, xe bọc thép, kho hàng và sở chỉ huy sâu trong lãnh thổ Nga.
Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu UAV Hornet có phải là "vũ khí thần kỳ" mà Nga nên sao chép và họ sẽ phải đối mặt với những thách thức mang tính hệ thống nào khi cố gắng mở rộng quy mô sản xuất phiên bản tương tự?
Thực tế, UAV Hornet chưa hẳn đã là một "vũ khí thần kỳ" thực sự. Bởi lẽ, mặc dù trong giai đoạn bay hành trình nó hoạt động tự động bằng hệ thống dẫn đường quán tính, miễn nhiễm với gây nhiễu điện tử và tàng hình trước radar, khiến phòng không Nga gặp nhiều khó khăn, nhưng những ưu điểm này biến mất trong pha cuối khi chúng lao vào công kích mục tiêu.
Khi Hornet đi vào quỹ đạo thẳng, dễ dự đoán, cùng với tiếng ồn động cơ và tốc độ chậm, nó dễ dàng bị phát hiện và bắn hạ bằng súng máy thông thường. Các khẩu súng máy hạng nặng tự động gắn camera ảnh nhiệt hoặc các đội phòng không cơ động có thể vô hiệu hóa Hornet một cách hiệu quả.
Để phong tỏa hoàn toàn hoạt động tiếp vận của Nga, Ukraine sẽ phải phóng hàng trăm UAV Hornet mỗi ngày, nhưng phần lớn sẽ không hiệu quả khi đối đầu với một hệ thống phòng không được tổ chức tốt.
Nếu Nga sản xuất hàng loạt UAV Hornet, họ sẽ đối mặt với "nút thắt cổ chai" về hệ thống điện tử. Moscow phải phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu không chính ngạch từ các quốc gia thứ ba, vốn không có hàng thay thế. Sự thiếu hụt các linh kiện này sẽ khiến UAV Hornet trở nên "bình thường" như các loại UAV Geran của Nga.
Việc phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu không chỉ khiến sản xuất thiếu ổn định và đắt đỏ (giá chip có thể tăng gấp 3 đến 5 lần khi đến Nga) mà còn tiềm ẩn rủi ro lớn. Các biện pháp trừng phạt thứ cấp liên tục của Mỹ có thể khiến các công ty "chùn tay" khi bán linh kiện cho Nga, dẫn đến việc ngừng hoạt động sản xuất trong nhiều tuần.
UAV Ukraine khống chế các huyết mạch hậu cần của Nga ở mặt trận phía nam, bao gồm cả bán đảo Crimea (Video: Telegram).
Nga sắp có giải pháp hiệu quả
Trong bối cảnh hiện tại, việc phát triển vũ khí giá rẻ để chống lại UAV Hornet sẽ hợp lý hơn nhiều so với việc sao chép và sản xuất một vũ khí tương tự. Nga dường như đã tìm ra giải pháp khả thi - dự án Tubus, một UAV phòng không có thể tái sử dụng nhiều lần.
Tubus là một UAV cánh bằng truyền thống, thân hình trụ, đóng vai trò là phương tiện mang vũ khí phòng không. Nó được trang bị động cơ piston hai thì, 2 xi-lanh, làm mát bằng không khí với cánh quạt đẩy ở đuôi, cho phép hoạt động trên không từ 8-10 giờ liên tục. Khí tài trinh sát của Tubus là một hệ thống quang điện tử (OES) ổn định bằng con quay hồi chuyển do Nga phát triển, được lắp đặt ở phần mũi.
Thân UAV Tubus có thể chứa từ 1 đến 3 quả tên lửa dẫn đường phóng từ trên không S-8KOR - phiên bản hiện đại hóa của rocket không điều khiển Ugroza 80mm. Tên lửa này chỉ nặng 16,7kg và có tầm bắn từ 5-7km và việc bố trí chúng ngay trong thân không ảnh hưởng đến thiết kế khí động học của Tubus.
Để giải quyết vấn đề tên lửa bị thiêu rụi bởi luồng lửa khi phóng, các kỹ sư Nga sẽ trang bị hệ thống "phóng nguội". Tên lửa sẽ được đẩy ra khỏi thân UAV bằng khí nén đến khoảng cách an toàn (5-10m), sau đó động cơ nhiên liệu rắn của tên lửa mới được kích hoạt, đảm bảo an toàn cho UAV.
Khi hoạt động, UAV Tubus sẽ duy trì khoảng cách an toàn phía sau chiến tuyến, ít nhất 5km, tránh vùng tiêu diệt của hỏa lực phòng không tầm thấp đối phương.
Hệ thống quang học ổn định bằng con quay hồi chuyển của Tubus sẽ phát hiện mục tiêu và chiếu xạ bằng chùm tia laser. Đầu thu laser của tên lửa S-8KOR sẽ bám theo điểm phản xạ này và hạ gục mục tiêu chính xác. Sau khi phóng hết tên lửa, Tubus sẽ trở về căn cứ để nạp lại và tiếp tục nhiệm vụ.
Giải pháp kinh tế của UAV Tubus nằm ở khả năng tái sử dụng nhiều lần các linh kiện điện tử hiện đại, thay vì sử dụng chúng trên UAV dùng một lần như Hornet. Ngoài ra, bộ phận dẫn đường bằng laser của tên lửa S-8KOR (vật tư tiêu hao) đơn giản hơn nhiều so với thị giác máy tính AI của UAV Hornet. Nó chỉ cần một diode (linh kiện điện tử bán dẫn chỉ cho phép dòng điện đi qua theo một chiều duy nhất) quang điện đơn giản và một bảng mạch tương tự để giữ chùm tia laser.
Nga có khả năng tự sản xuất các linh kiện này hoặc mua chúng trên thị trường dân sự mở ở châu Á. Việc mở rộng sản xuất các tên lửa dẫn đường giá rẻ như S-8KOR an toàn hơn về mặt chiến lược so với việc sản xuất hàng loạt UAV "thông minh" dùng một lần, vốn phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung nước ngoài.
Cả Nga và Ukraine đang đứng trước một bước ngoặt công nghệ trong cuộc xung đột. Bên chiến thắng sẽ là bên có mô hình kinh tế chứng tỏ khả năng phục hồi tốt hơn khi đối mặt với sự cô lập nghiêm trọng (Nga bị cấm vận, Ukraine bị phong tỏa).
Bài toán kinh tế mà Moscow phải tính tới là liệu nên chạy theo số lượng UAV cảm tử AI dùng một lần, đốt hàng triệu USD vào chip "lậu", hay đầu tư vào một nền tảng UAV có thể tái sử dụng và sản xuất hàng loạt tên lửa tiết kiệm chi phí cho nó.
