Ngày 18/10, tại Hà Nội, Việt Nam và các nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) chính thức ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA), dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Theo Bộ Công Thương, việc ký kết hiệp định đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam và EFTA, đồng thời thể hiện quyết tâm của hai bên trong việc tăng cường hợp tác kinh tế, thúc đẩy thương mại tự do và củng cố hệ thống thương mại dựa trên luật lệ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.
Hiệp định bao gồm nhiều lĩnh vực quan trọng như thương mại hàng hóa (bao gồm thuế quan, hàng rào kỹ thuật trong thương mại, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật, hải quan và phòng vệ thương mại), thương mại dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, cạnh tranh, doanh nghiệp vừa và nhỏ, giải quyết tranh chấp, thương mại và phát triển bền vững.
Ngay sau lễ ký, Bộ Công Thương phát đi thông báo khẳng định, với phạm vi cam kết rộng, VEFTA được kỳ vọng tạo thêm cơ hội cho Việt Nam đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Hiệp định cũng góp phần thu hút nguồn vốn đầu tư chất lượng cao, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản trị từ các nền kinh tế phát triển hàng đầu của châu Âu.
Theo Bộ Công Thương, quan hệ kinh tế, thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và các nước thành viên EFTA tiếp tục phát triển tích cực, với kim ngạch thương mại song phương đạt trung bình gần 2 tỷ USD mỗi năm. Cơ cấu hàng hóa trao đổi giữa hai bên mang tính bổ trợ cao, phù hợp với thế mạnh và nhu cầu của mỗi bên.
Việt Nam xuất khẩu chủ yếu sang thị trường EFTA các mặt hàng như thủy sản, giày dép, dệt may, máy móc thiết bị, điện tử và linh kiện. Song song đó, Việt Nam cũng nhập khẩu từ EFTA các sản phẩm như máy móc, thiết bị công nghiệp, hóa chất, dược phẩm và nguyên liệu phục vụ sản xuất.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Hiệp định là hàng công nghiệp và thủy sản, các nước EFTA cam kết tiếp tục duy trì việc xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu đối với các sản phẩm có xuất xứ từ Việt Nam ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Về phía Việt Nam, phần lớn thuế nhập khẩu đối với hàng công nghiệp và thủy sản từ EFTA sẽ được cắt giảm và xóa bỏ trong thời hạn tối đa 11 năm.
Đối với nông sản, các bên áp dụng lộ trình mở cửa phù hợp với lợi ích thương mại và mức độ nhạy cảm của từng nước. Một số sản phẩm xuất khẩu chủ lực của EFTA như phô mai, cà phê, chocolate, thực phẩm cho trẻ em và thực phẩm bổ sung sẽ được hưởng thuế suất 0% khi vào thị trường Việt Nam theo lộ trình tối đa 16 năm. Đồng thời, EFTA cũng dành cho Việt Nam các ưu đãi tương đương với các FTA gần đây mà khối đã ký kết.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EFTA không tạo ra cú hích về sản lượng ngay lập tức, mà mở thêm cơ hội tiếp cận nhóm thị trường có sức mua và yêu cầu tiêu chuẩn cao. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao giá trị sản phẩm xuất khẩu.
Đây không phải thị trường có thể mở rộng bằng cách cạnh tranh giá đơn thuần. Cơ hội phù hợp hơn nằm ở nhóm sản phẩm có giá trị gia tăng và tiêu chuẩn cao như tôm chế biến, tôm đông lạnh chất lượng cao, cá tra phi lê/cắt portion, cá tra chế biến, cá ngừ, mực - bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể và sản phẩm tiện dụng cho bán lẻ, VASEP nhận định.
VASEP cũng cho rằng VEFTA còn mở ra cơ hội hợp tác hai chiều. Hiện Na Uy và Việt Nam đều nằm trong nhóm 3 quốc gia xuất khẩu thủy sản lớn nhất thế giới, nhưng các ngành hàng chủ lực của hai nước không cạnh tranh trực tiếp. Na Uy xuất khẩu các mặt hàng như cá hồi, cá tuyết, cua hoàng đế và tôm biển, trong khi Việt Nam có thế mạnh về cá tra và tôm nuôi.
Do đó, Hiệp định không chỉ tạo thêm cơ hội xuất khẩu mà còn có thể thúc đẩy hợp tác về công nghệ, nguyên liệu, đầu tư, quản trị chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm mới.
Với các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực chế biến, nguồn nguyên liệu thủy sản chất lượng cao từ EFTA cũng có thể phục vụ thị trường trong nước, cung cấp cho các đơn vị dịch vụ lưu trú, nhà hàng, khách sạn và hệ thống bán lẻ hiện đại, hoặc phục vụ hoạt động tái xuất.
Trước thềm lễ ký kết, bà Åshild Nakken, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Hội đồng Hải sản Na Uy cũng chia sẻ VEFTA sẽ mở ra nhiều cơ hội cho thuỷ sản Na Uy, đặc biệt là cá hồi, tại thị trường Việt Nam.
Theo bà, Việt Nam là một trung tâm chế biến thủy sản quan trọng. Vì vậy, hiệp định không chỉ giúp cá hồi Na Uy tiếp cận thị trường thuận lợi hơn mà còn tạo thêm giá trị thiết thực cho hoạt động kinh doanh và chế biến tại Việt Nam.
Bà Åshild Nakken kỳ vọng những ưu đãi trong FTA được ký kết lần này sẽ góp phần đưa giá sản phẩm cá hồi Na Uy thấp hơn, để sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng Việt Nam.
Bên cạnh đó, bà Åshild Nakken kỳ vọng Hiệp định sẽ giúp hoạt động giao thương thuận lợi hơn, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động lập kế hoạch và duy trì nguồn cung ổn định. Qua đó, người tiêu dùng Việt Nam có thêm lựa chọn thực phẩm chất lượng, đáng tin cậy.
Bộ Công Thương cho biết, hợp tác đầu tư giữa hai bên cũng ngày càng được mở rộng. Tính đến cuối năm 2025, Thụy Sĩ có 234 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký hơn 2,4 tỷ USD, trong khi Na Uy có 62 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 201 triệu USD.
Nhiều tập đoàn và nhà đầu tư lớn của EFTA đã hiện diện và hoạt động hiệu quả tại Việt Nam trong các lĩnh vực công nghiệp, thực phẩm, dược phẩm, năng lượng và công nghệ. Các doanh nghiệp, nhà đầu tư từ EFTA cũng đang có kế hoạch hợp tác, đầu tư nhiều dự án lớn tại Việt Nam trong các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, logistics, cơ khí chính xác...
Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EFTA được kỳ vọng sẽ mở ra những cơ hội hợp tác mới, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, qua đó mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và cộng đồng doanh nghiệp của Việt Nam và các quốc gia thành viên EFTA.
