Khoảng 95% trong số này ở lưu vực Amazon, nơi họ đối mặt với nguy cơ bị xâm lấn lãnh thổ và tiếp xúc ngoài ý muốn.
Bức ảnh ghi lại cảnh người Sentinelese trên đảo North Sentinel, Ấn Độ, đối đầu với một nhóm tiếp cận đảo của chính quyền (ảnh: Nutu/Alamy).
Theo báo cáo năm 2025 của Survival International, ít nhất 196 nhóm người bản địa sống trong tình trạng biệt lập tại 10 quốc gia ở Nam Mỹ, châu Á và khu vực Thái Bình Dương. Khoảng 95% trong số này sinh sống tại Amazon, chủ yếu ở Brazil và Peru.
Họ sống ở nhiều môi trường khác nhau, từ các khu rừng Amazon đến những hòn đảo xa xôi. Mức độ tiếp xúc cũng không giống nhau: có nhóm gần như không gặp người ngoài, trong khi một số nhóm thỉnh thoảng chạm trán với các cộng đồng bản địa khác.
Sự xâm lấn của hoạt động khai thác gỗ, khoáng sản, dầu khí, nông nghiệp và các hoạt động bất hợp pháp đang làm tăng nguy cơ tiếp xúc ngoài ý muốn.
Nhóm người biệt lập nhất thế giới?
Không có một định nghĩa tuyệt đối về “người chưa từng tiếp xúc”. Thuật ngữ này thường dùng để chỉ những nhóm bản địa không duy trì quan hệ thường xuyên với xã hội bên ngoài và chủ động tránh tiếp xúc.
Điều đó không có nghĩa họ hoàn toàn không biết đến thế giới bên ngoài. Một số nhóm từng có những cuộc chạm trán ngắn ngủi hoặc có quan hệ với các cộng đồng láng giềng.
Người Sentinelese trên đảo North Sentinel, thuộc quần đảo Andaman của Ấn Độ, là một trong những cộng đồng biệt lập nhất thế giới. Các nhà nghiên cứu không biết họ tự gọi mình là gì và cũng không thể thống kê chính xác dân số.
Tổ chức Survival International cho rằng tổ tiên của người Sentinelese đã sống tại quần đảo Andaman trong hàng chục nghìn năm, có thể tới khoảng 55.000 năm. Họ duy trì lối sống săn bắt, hái lượm và đánh bắt ven biển.
Chính quyền Ấn Độ không tiến hành điều tra dân số trực tiếp trên đảo. Survival International ước tính cộng đồng này có khoảng 50-150 người.
Người Sentinelese nhiều lần thể hiện rõ họ không muốn tiếp xúc với bên ngoài. Họ từng dùng cung tên chống lại các tàu thuyền và trực thăng tiếp cận đảo.
Năm 2006, hai ngư dân xâm nhập trái phép vùng đảo bị sát hại. Năm 2018, nhà truyền giáo người Mỹ John Allen Chau cũng thiệt mạng sau khi tìm cách tiếp cận cộng đồng này.
Có những nhóm gần như không để lại dấu vết
Tại Amazon, nhiều nhóm sống sâu trong rừng và rất hiếm khi xuất hiện trước người ngoài. Một số chỉ được phát hiện qua dấu vết, nơi ở tạm thời hoặc những cuộc chạm trán ngẫu nhiên.
Trong số này có các nhóm Kakataibo sống biệt lập tại Peru. Tuy nhiên, cần phân biệt họ với toàn bộ cộng đồng Kakataibo: phần lớn người Kakataibo đã có quan hệ với xã hội bên ngoài, trong khi một số nhóm vẫn duy trì tình trạng biệt lập.
Chính phủ Peru đã chính thức công nhận các nhóm Kakataibo sống biệt lập từ năm 2017 và thành lập Khu bảo tồn Kakataibo Norte và Sur vào năm 2021.
Một trường hợp khác là Mashco Piro ở Peru. Survival International ước tính nhóm này có hơn 750 người và được cho là cộng đồng bản địa chưa tiếp xúc lớn nhất thế giới. Họ từng bị các chủ đồn điền cao su xâm lấn lãnh thổ và cưỡng bức lao động trong thời kỳ bùng nổ cao su cuối thế kỷ XIX. Một bộ phận đã trốn sâu vào rừng và duy trì tình trạng biệt lập.
Không phải những cộng đồng “đứng ngoài lịch sử”
Một quan niệm phổ biến là những nhóm người này đang sống như trong “thời kỳ Đồ Đá”. Các nhà nghiên cứu bác bỏ cách nhìn này.
Việc họ không duy trì quan hệ với xã hội bên ngoài không có nghĩa họ đứng ngoài lịch sử hay không biết gì về thế giới xung quanh. Nhiều nhóm chủ động lựa chọn cách sống biệt lập dựa trên kinh nghiệm lịch sử của chính mình.
Với Sentinelese, chẳng hạn, các cuộc tiếp xúc thời thuộc địa từng dẫn đến bắt cóc và cái chết của những người bị đưa khỏi đảo. Survival International cho rằng những trải nghiệm đó có thể góp phần lý giải sự cảnh giác của cộng đồng này đối với người ngoài.
Lịch sử của nhiều cộng đồng Amazon cũng gắn với bạo lực, cưỡng bức lao động và dịch bệnh. Những trải nghiệm này khiến việc tiếp xúc với xã hội bên ngoài có thể trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với các nhóm có khả năng miễn dịch thấp trước những bệnh truyền nhiễm phổ biến.
Vì vậy, các tổ chức bảo vệ quyền người bản địa cho rằng chính sách phù hợp nhất là tôn trọng lựa chọn của họ và ngăn chặn những cuộc tiếp xúc ngoài ý muốn.
Survival International hiện xác định ít nhất 196 nhóm người bản địa sống trong tình trạng biệt lập trên thế giới và cảnh báo họ đang chịu sức ép ngày càng lớn từ hoạt động khai thác tài nguyên, xâm lấn đất đai và bệnh tật.
