Không phải mọi công việc giám định pháp y đều gắn với những vụ việc căng thẳng hay mất mát. Có những trường hợp, kết quả xét nghiệm lại mở ra một kết nối mới, giúp con người tìm lại gia đình và nguồn cội của mình.
Với kỹ thuật viên Hoàng Thị Thu Hà, công tác tại Trung tâm Pháp y Hà Nội, những khoảnh khắc như vậy là một phần ý nghĩa trong công việc.
Tìm lại cội nguồn ở những năm cuối đời
Một trường hợp gần đây liên quan đến một người đàn ông đã sinh sống nhiều năm ở nước ngoài. Theo thông tin được cung cấp, người này được nhận nuôi từ nhỏ do gia đình ruột không đủ điều kiện nuôi dưỡng. Sau đó, gia đình nhận nuôi chuyển đi nơi khác và mất liên lạc hoàn toàn với gia đình gốc.
Đến khi trưởng thành, người đàn ông mới biết về thân thế của mình và bắt đầu tìm lại nguồn cội. Trước khi về Việt Nam, ông đã thực hiện xét nghiệm ADN ở nước ngoài và đưa dữ liệu lên hệ thống tìm kiếm thân nhân, tuy nhiên không có kết quả.
Kỹ thuật viên Hoàng Thị Thu Hà thực hiện lấy mẫu ADN từ niêm mạc miệng (Ảnh: Hải Yến).
Theo kỹ thuật viên, khi trở về Việt Nam, người đàn ông này chỉ có thể dựa vào ký ức và thông tin do gia đình nuôi cung cấp để khoanh vùng khu vực nghi ngờ. Một số địa điểm tại Hưng Yên được xác định là có khả năng liên quan.
Sau khi tiếp cận các gia đình nghi vấn, ông tìm đến Trung tâm Pháp y Hà Nội để thực hiện xét nghiệm lại từ đầu. Toàn bộ quá trình từ lấy mẫu đến phân tích được thực hiện độc lập, không sử dụng dữ liệu trước đó.
Khó khăn lớn nhất là cha mẹ ruột của ông đã qua đời, nên không thể thực hiện giám định trực hệ. Việc xác định phải thông qua những người có quan hệ huyết thống trong dòng họ.
“Trường hợp này không còn bố mẹ để đối chiếu nên buộc phải đi theo hướng gián tiếp, tức là xét nghiệm với những người trong cùng dòng họ mà mình nghi ngờ. Khi có kết quả, chúng tôi xác định được họ có quan hệ huyết thống theo dòng cha. Về mặt chuyên môn thì không thể khẳng định là anh em ruột hay họ hàng gần, nhưng như vậy là đã đủ để xác định cùng một dòng họ”, bà Hà nói.
Từ kết quả đó, người đàn ông có thể xác định được gốc tích của mình sau nhiều năm tìm kiếm. Với người làm nghề, những trường hợp như vậy không hiếm, nhưng mỗi trường hợp đều để lại một dấu ấn riêng.
“Với nhiều người, việc không biết mình thuộc về đâu là một điều day dứt kéo dài. Tôi nghĩ khi họ tìm được gốc tích, dù chỉ là xác định được dòng họ thôi, thì đó cũng đã là một câu trả lời rất quan trọng. Không phải ai cũng có được cơ hội đó”, nữ kỹ thuật viên chia sẻ.
Mong mỏi giúp đỡ thân nhân liệt sĩ
Từ những ca xác định quan hệ huyết thống, bà Hà cho biết bản thân đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực giám định ADN hài cốt liệt sĩ, nơi vẫn còn rất nhiều trường hợp chưa xác định được danh tính.
Trong các chuyến công tác tại nghĩa trang ở miền Trung, bà đã tiếp xúc với nhiều thân nhân đi tìm người thân sau chiến tranh.
“Tôi gặp rất nhiều gia đình từ miền Bắc vào, có người đi rất xa, đi nhiều năm rồi mà vẫn chưa tìm được. Mọi người chỉ mong một điều là tìm được hài cốt để đưa người thân về nhà. Có những gia đình sẵn sàng tự bỏ tiền, bỏ công sức, không cần hỗ trợ gì, chỉ cần có cơ hội để tìm”, bà Hà kể lại sau nhiều lần đi thực địa.
Tuy nhiên, việc giám định ADN trong trường hợp này gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của thời gian và môi trường. ADN trong hài cốt dễ bị phân hủy, đặc biệt ở những khu vực có điều kiện đất và khí hậu khắc nghiệt.
Giám định ADN hài cốt gặp nhiều khó khăn do mẫu bị phân hủy theo thời gian và môi trường (Ảnh: Hải Yến).
“Tôi từng tham gia một đợt khai quật ở Quảng Trị, tiếp cận khoảng 30 ngôi mộ nhưng chỉ lấy được mẫu của 8 trường hợp còn xương hoặc răng theo cảm quan ban đầu. Khi đưa về phòng lab, qua quá trình xử lý, số mẫu dùng được tiếp tục giảm xuống. Cuối cùng chỉ xác định được một trường hợp, nhưng với gia đình người ta thì như thế đã là rất quý rồi”, bà Hà cho biết.
Từ những trải nghiệm thực tế, nữ kỹ thuật viên cho biết mong muốn tiếp tục tham gia vào công tác giám định ADN hài cốt liệt sĩ khi điều kiện cho phép.
“Hiện tại đơn vị tôi chưa có đầy đủ hệ thống để triển khai mảng này, nhưng sắp tới đang có kế hoạch đầu tư, bổ sung thiết bị. Nếu thực hiện được, tôi rất muốn tham gia, vì đây là công việc có ý nghĩa với rất nhiều gia đình đang chờ đợi”, bà Hà bày tỏ mong muốn.
