Tỷ phú Bryan Johnson nổi tiếng với tham vọng trẻ hoá cơ thể đã mắc bệnh (Ảnh minh hoạ: Sipa).
Kể từ thời cổ đại, khát vọng vượt qua sự hữu hạn của đời người chưa bao giờ hạ nhiệt. Từ những huyền thoại về suối nguồn tươi trẻ đến các phương thuốc trường sinh, con người luôn nỗ lực thách thức thời gian.
Trong kỷ nguyên công nghệ, khát vọng ấy mang một diện mạo mới khi Bryan Johnson - tỷ phú người Mỹ - tiêu tốn hàng triệu đô la mỗi năm nhằm đảo ngược tuổi sinh học của chính mình.
Tuy nhiên, đầu tháng 7 vừa qua, vị doanh nhân này tiết lộ ông mắc chứng viêm dạ dày tự miễn, một căn bệnh mạn tính hiện chưa thể chữa khỏi hoàn toàn.
Lão hóa dưới góc nhìn tế bào
Trong thời gian dài, lão hóa đơn thuần được hiểu là sự hao mòn của cơ thể theo thời gian. Phải đến những năm 1960, giới nghiên cứu mới thay đổi quan điểm khi phát hiện ra rằng các tế bào cũng có tiến trình già đi độc lập.
Theo Giáo sư Éric Gilson, Giám đốc Viện Nghiên cứu Ung thư và Lão hóa (IRCAN) thuộc Đại học Côte d'Azur (Pháp), sự lão hóa tế bào là phản ứng của tế bào trước các tác nhân gây căng thẳng.
Các tế bào lão hóa không chết đi ngay lập tức mà rơi vào trạng thái tổn thương, suy giảm chức năng và tích tụ dần trong các mô. Sự tích tụ này chính là nguyên nhân đẩy nhanh quá trình thoái hóa của toàn bộ cơ thể.
Nghiên cứu hiện đại đã xác định nhiều dấu hiệu lão hóa quan trọng, trong đó có sự ngắn lại của telomere - các đoạn chuỗi DNA nằm ở đầu nhiễm sắc thể, thu nhỏ dần sau mỗi lần phân chia tế bào.
Chính từ những phát hiện này, khái niệm tuổi sinh học ra đời. Một người có thể ở độ tuổi 60 trên giấy tờ, nhưng tuổi sinh học của các tế bào có thể cao hơn hoặc thấp hơn tùy thuộc vào trạng thái tổn thương phân tử bên trong.
Giới hạn của các thử nghiệm trẻ hóa
Sự xuất hiện của các khái niệm sinh học mới cũng kéo theo nhiều thử nghiệm táo bạo.
Năm 2023, Bryan Johnson gây tranh cãi khi thực hiện truyền huyết tương từ người con trai 17 tuổi của mình. Phương pháp này xuất phát từ các thí nghiệm ghép nối tuần hoàn máu trên chuột, vốn cho thấy huyết tương của cá thể trẻ có thể mang lại một số tác dụng cải thiện sinh học cho cá thể già.
Theo giới khoa học, con người nên học cách già đi khoẻ mạnh thay vì nghĩ đến chuyện trẻ hoá (Ảnh minh hoạ: Bình Mỹ).
Tuy nhiên, giáo sư Éric Gilson cảnh báo việc áp dụng trực tiếp lên con người chứa đựng rủi ro lớn. Truyền huyết tương không chỉ đối mặt với nguy cơ bất đồng nhóm máu, lây nhiễm tác nhân gây bệnh mà còn có thể dẫn đến nhiều biến chứng chưa thể lường trước.
Vì vậy, đây chỉ là một hướng nghiên cứu tiềm năng trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa phải là liệu pháp điều trị chống lão hóa được công nhận.
Một hướng đi khác là tái lập trình tế bào, tức sử dụng các yếu tố phiên mã để đưa tế bào trở lại trạng thái non trẻ. Dù có thể thực hiện thành công trong môi trường thí nghiệm, công nghệ này lại vấp phải rào cản sinh học nguy hiểm: Cơ chế giúp tế bào tái tạo cũng chính là cơ chế phát sinh các khối ung thư.
Bên cạnh đó, lão hóa còn để lại những tổn thương không thể đảo ngược. Theo thời gian, DNA tích tụ các đột biến ngẫu nhiên mà khoa học hiện chưa có công cụ để xóa bỏ.
Việc tái lập trình này hiện chỉ tác động lên hệ gen biểu sinh chứ không thể can thiệp vào các tổn thương di truyền gốc.
Trước những giới hạn của sinh học, giới nghiên cứu nghiêm túc đang hướng mục tiêu vào một chiến lược khả thi hơn: Bảo vệ tế bào, tăng cường cơ chế tự sửa chữa DNA và trì hoãn sự xuất hiện của các bệnh lý liên quan đến tuổi tác.
"Mục tiêu của khoa học là giúp con người sống khỏe mạnh khi về già, chứ không phải kéo dài tuổi thọ đến 300 tuổi", giáo sư Éric Gilson nhấn mạnh.
Trong bối cảnh tuổi thọ trung bình của thế giới tăng lên, con người lại phải sống chung với nhiều bệnh mạn tính hơn. Do đó, y học hiện đại đang chuyển dịch trọng tâm từ việc "kéo dài số năm sống" sang "tăng số năm sống khỏe mạnh".
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng định nghĩa sức khỏe là trạng thái hoàn toàn khỏe mạnh về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không chỉ là việc không có bệnh tật.
