Lời tòa soạn:
Trong công cuộc giành độc lập, tự do của dân tộc, mỗi chiến công oanh liệt đều được viết nên bằng máu, mồ hôi và trí tuệ của những con người Việt Nam bình dị mà vĩ đại.
Từ chiếc xe đạp thồ huyền thoại đến các sáng chế vũ khí, thiết bị và giải pháp hậu cần đầy sáng tạo, mang đậm tinh thần Việt Nam, tất cả đã góp phần làm nên thế trận nhân dân.
Dân trí trân trọng giới thiệu tới độc giả tuyến bài “Những sáng chế góp nên độc lập”, nhằm tôn vinh tinh thần sáng tạo không ngừng nghỉ của người Việt, tỏa sáng trong những điều kiện ngặt nghèo nhất.
“Thành phố ngầm” ở Củ Chi từng khiến quân địch khiếp sợ ra sao? (Video: Phú Quý - Thanh Bình - Thương Huyền).
Cách trung tâm TP. Hồ Chí Minh khoảng 70km, địa đạo Củ Chi được biết đến như một công trình quân sự độc đáo, gắn liền với hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ.
Hệ thống đường hầm ngầm này không đơn thuần là nơi trú ẩn, mà còn trở thành biểu tượng của ý chí quật cường, sáng tạo và sức mạnh đoàn kết của quân dân Việt Nam.
Từ hầm bí mật đến "thành phố ngầm" bất khuất
Theo Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi, những đoạn địa đạo đầu tiên ở Củ Chi được đào từ năm 1948, trong kháng chiến chống thực dân Pháp.
Ban đầu, chúng chỉ là những hầm trú ẩn đơn lẻ, ngắn và thô sơ, phục vụ việc ẩn náu, cất giữ tài liệu và lương thực.
Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, Củ Chi trở thành vùng đất chiến lược, căn cứ của Khu ủy và Bộ Chỉ huy Quân khu Sài Gòn - Gia Định.
Giai đoạn 1961-1965, phong trào đào hầm phát triển mạnh mẽ.
Từ vài đoạn hầm ngắn, các đường hầm được nối liền, mở rộng thành hệ thống liên kết với nhau.
Đến năm 1965, tổng chiều dài địa đạo đã vượt 200km, kết hợp với khoảng 500km chiến hào, công sự trên mặt đất, tựa như một mê cung ngầm khiến kẻ địch lúng túng, hoang mang.
Địa đạo Củ Chi có cấu trúc nhiều tầng, đào trong lớp đất sét pha đá ong, loại đất vừa rắn chắc vừa khó sạt lở.
Mô hình Địa đạo Củ Chi tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam (Ảnh: Phương Mai).
Tầng đầu cách mặt đất 3m, đủ chống đạn pháo và sức nặng xe tăng, tầng giữa sâu khoảng 5-6m, có thể chịu được bom cỡ nhỏ, tầng sâu nhất khoảng 10-12m, chịu được sức công phá của bom hạng nặng.
Hệ thống hầm uốn lượn, phân nhánh như xương cá. Từ trục hầm chính, nhiều nhánh tỏa ra khắp nơi, có nhánh cụt để đánh lạc hướng, có nhánh thông ra sông Sài Gòn, giúp lực lượng ta bí mật cơ động khi cần thiết.
Bên trong “thành phố ngầm”, quân dân Củ Chi bố trí đầy đủ công trình phục vụ sinh hoạt và chiến đấu như: hầm chỉ huy, hầm họp, kho chứa vũ khí, kho lương thực, trạm cứu thương, phòng giải phẫu, giếng nước và bếp Hoàng Cầm.
"Đất thép thành đồng" trải qua hàng nghìn trận đánh
Trong suốt kháng chiến chống Mỹ, địa đạo Củ Chi là nơi diễn ra những trận đánh ác liệt bậc nhất.
Trung bình mỗi năm, quân dân Củ Chi phải đối mặt với khoảng 330 trận càn, với đủ loại hình chiến thuật và lực lượng.
Theo Cục Di sản văn hóa, năm 1967, trong chiến dịch Cedar Falls, Mỹ đã huy động tới 30.000 binh lính, hàng trăm xe tăng, xe ủi và máy bay B-52 để "cày xới" từng tấc đất Củ Chi.
Tuy nhiên, địa đạo vẫn tồn tại, quân dân ta vẫn kiên cường bám trụ.
Không chỉ là công trình phòng thủ, địa đạo Củ Chi còn thể hiện sự sáng tạo phi thường. Các cửa hầm, nắp hầm được thiết kế nhỏ gọn, chỉ vừa với vóc dáng người Việt, ngụy trang kín đáo dưới tán cây, bụi tre hoặc ngay trong sàn nhà.
Hệ thống thông hơi được khoét lên mặt đất, ngụy trang bằng ụ mối hoặc hốc cây. Một số lỗ còn kiêm chức năng lỗ bắn tỉa, cho phép du kích từ dưới hầm nổ súng bất ngờ.
Ngoài ra, quân dân ta còn bố trí nhiều bẫy chông, mìn tự tạo, hố sập tại các lối ra vào, biến Củ Chi thành "ma trận tử thần" với quân thù.
Chính những sáng tạo này giúp lực lượng nhỏ bé của ta có thể đối phó hiệu quả với quân đội hùng mạnh hơn gấp nhiều lần.
Không gian chiến đấu kiên cường của quân dân Củ Chi (Ảnh: P.V).
Ngày nay, địa đạo Củ Chi đã trở thành Di tích quốc gia đặc biệt (theo Quyết định số 2367/QĐ-TTg ngày 23/12/2015).
Mỗi năm, hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm chui hầm, bắn súng, thăm khu tái hiện vùng giải phóng.
Đây không chỉ là điểm đến du lịch, mà còn là nơi giáo dục truyền thống cách mạng, hun đúc lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.
Theo Cục Di sản văn hóa, qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, quân và dân huyện Củ Chi đã đánh 4.269 trận, loại khỏi vòng chiến đấu 22.582 tên địch (bắt sống hơn 10.000 lính Mỹ, 710 lính ngụy), bắn cháy 256 máy bay các loại, phá hủy 5.168 xe quân sự (phần lớn là xe tăng, xe bọc thép).
Tuy nhiên, trong hai cuộc chiến trường kỳ đó, quân dân Củ Chi cũng chịu nhiều tổn thất khi 10.101 dân thường bị chết, trên 10.000 chiến sỹ, thanh niên đã hy sinh, 28.421 nhà bị cháy, 20.000 ha ruộng, rẫy và rừng bị tàn phá…
Ngày 17/9/1967 Củ Chi được phong tặng danh hiệu "Đất thép thành đồng".
