Khác biệt trong hai vụ đổi chuyên cơ của tổng thống Clinton và Trump
Tháng 3/2000, một chiếc máy bay mang đầy đủ dấu hiệu của chuyên cơ Không lực Một hạ cánh xuống thủ đô Islamabad của Pakistan trước sự chứng kiến của báo chí. Một mật vụ có ngoại hình giống ông Bill Clinton bước xuống, khiến mọi người tưởng Tổng thống đã tới nơi.
Sau đó, một chiếc máy bay không mang dấu hiệu nhận diện mới hạ cánh. Lúc này, ông Clinton mới thực sự xuất hiện và bước xuống. Đến lúc đó, nhiều người ở Islamabad mới biết Mỹ đã sử dụng chiến thuật nghi binh và chiếc máy bay đầu tiên chỉ là "mồi bẫy".
Tổng thống Bill Clinton bước xuống khỏi chiếc máy bay không có nhãn hiệu chuyên cơ Không lực Một tại Islamabad, Pakistan hồi tháng 3/2000. Ảnh: AFP
Susan Page, phóng viên chuyên trách Nhà Trắng của USA Today, là một trong số ít người được biết trước về kế hoạch này.
Trước chuyến bay từ Ấn Độ sang Pakistan, các quan chức Nhà Trắng đã gọi Page, khi đó là chủ tịch Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA), đến dự cuộc trao đổi kín. Tại đây, các quan chức phụ trách báo chí và an ninh giải thích kế hoạch, đồng thời thông báo cho bà về vị trí của Tổng thống cũng như những biện pháp bảo đảm an toàn cho các nhà báo đi cùng đoàn.
"Họ đã nói với tôi về quy trình an ninh đặc biệt được áp dụng do những rủi ro khi bay đến đó, bao gồm cả việc sử dụng máy bay mồi bẫy. Những mối nguy hiểm đó đe dọa đến cả Tổng thống Clinton và phóng viên tháp tùng", bà nói.
Cuộc họp báo kín dành cho Page, điều chưa từng được công bố trước đây, đồng nghĩa với việc có ít nhất một phóng viên trong đoàn báo chí tháp tùng biết Tổng thống sẽ không có mặt trên Không lực Một.
Page, hiện là trưởng đại diện văn phòng báo USA Today tại Washington, tuần này đã phá vỡ thỏa thuận kéo dài nhiều thập kỷ với Nhà Trắng thời Clinton để chia sẻ về trải nghiệm của mình.
"Tôi chưa từng nói về sự việc này trước đây do nguyên tắc bảo mật thông tin của cuộc trao đổi đó. Nhưng vì hơn 1/4 thế kỷ đã trôi qua và vì đòn nghi binh đã quá rõ ràng ngay khi Tổng thống Clinton xuất hiện ở Pakistan, tôi nghĩ bây giờ mình có thể kể lại được rồi", bà nói.
Hơn 25 năm sau, Nhà Trắng lại đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan tương tự về an ninh. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bí mật đổi từ Không lực Một sang chiếc máy bay quân sự nhỏ hơn, không gắn dấu hiệu nhận diện, khi ông rời hội nghị NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ hôm 8/7.
Quyết định được đưa ra sau khi tình báo Mỹ nhận được thông tin "đáng tin cậy" về nguy cơ Iran có thể phóng tên lửa nhằm vào chuyên cơ Không lực Một.
Tuy nhiên, các nhân viên Nhà Trắng và phóng viên tháp tùng ở lại Không lực Một không được thông báo về kế hoạch và việc chuyến bay của họ trở thành "mồi bẫy". Sự việc này đã làm dấy lên nhiều chỉ trích về việc Nhà Trắng đẩy đoàn tháp tùng vào tình thế nguy hiểm.
Jacqui Heinrich, chủ tịch hiện tại của WHCA, cho biết bà đã có "cuộc họp thẳng thắn và hiệu quả" với quan chức cấp cao của chính quyền để bày tỏ những lo ngại của các nhà báo về vấn đề an toàn và tính minh bạch.
"Như Tổng thống đã nói gần đây, có rất nhiều kẻ thù của nước Mỹ đang nhắm vào ông, và chúng tôi sử dụng mọi công cụ có trong tay để đối phó với những mối đe dọa đó", Steven Cheung, giám đốc truyền thông Nhà Trắng, nói.
Nhóm phóng viên luân phiên tại Nhà Trắng ra đời từ năm 1937, có nhiệm vụ theo sát và cung cấp thông tin độc lập về Tổng thống cho toàn bộ giới báo chí. Việc ông Trump bí mật đổi máy bay mà báo chí không hay biết dường như là tiền lệ chưa từng có trong lịch sử tổng thống hiện đại.
Nhà báo kiêm sử gia Garrett Graff cảnh báo các phóng viên tháp tùng có thể đã bị đẩy vào chính mối đe dọa mà Nhà Trắng và quân đội đang tìm cách né tránh, trong khi họ hoàn toàn không hay biết.
"Việc báo chí bị gạt ra ngoài lề trong tình huống này là điều đặc biệt nghiêm trọng", ông nhấn mạnh.
Xe chở suất ăn đỗ bên cạnh chuyên cơ Không lực Một trên đường băng khi đoàn xe chở Tổng thống Trump tiến vào để chuẩn bị rời đi sau hội nghị thượng đỉnh NATO tại sân bay quốc tế Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 8/7. Ảnh: AP
Cựu phóng viên Lầu Năm Góc của CNN Barbara Starr cho rằng báo chí hiểu và tôn trọng các yêu cầu an ninh khi đưa tin về Tổng thống. Song sự việc mới có thể khiến họ mất niềm tin, khi tính mạng của họ đã bị đặt vào tình thế nguy hiểm mà không được biết hay có cơ hội lựa chọn phương án khác.
"Chúng tôi đã cất cánh khỏi Ankara lúc 20h43. Chúng tôi được khuyên nên đóng tất cả tấm che cửa sổ trong khoang báo chí", Megan Messerly, phóng viên của Politico thuộc nhóm báo chí trên chuyến bay của ông Trump hôm đó, kể.
Sau khi hạ cánh, một phóng viên đã hỏi ông Trump về việc liệu có phải có mối đe dọa an ninh đối với Không lực Một hay không. Tổng thống Mỹ đáp "lúc nào tôi chả gặp đe dọa. Tôi đứng đầu danh sách của họ, trước các vị đấy. Nhưng nếu tôi đi, các vị cũng đi cùng thôi, đúng không?".
Một phóng viên Nhà Trắng giấu tên chia sẻ cảm thấy phẫn nộ về sự việc này.
"Phóng viên chấp nhận rủi ro như một phần của nghề nghiệp, nhưng không phải rủi ro thay cho Tổng thống", người này nói.
Thanh Tâm (Theo Washington Post, AFP, Reuters)
