PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TPHCM, vừa được lựa chọn là ứng viên quốc gia đại diện Việt Nam tại Giải thưởng Khoa học ASEAN – Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026 (ASEAN–U.S. Science Prize for Women 2026), ở hạng mục Nhà khoa học giai đoạn giữa sự nghiệp (Mid-Career Scientist).
Đại diện Việt Nam với hướng nghiên cứu ứng dụng AI trong y tế
Chủ đề của giải thưởng năm nay là “AI for Advancing Inclusive and Resilient Healthcare in ASEAN”, có thể hiểu là ứng dụng trí tuệ nhân tạo để thúc đẩy chăm sóc sức khỏe bao trùm và có khả năng thích ứng tại ASEAN.
Đây cũng là hướng nghiên cứu mà PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cùng các cộng sự tại Phòng thí nghiệm Sức khỏe não bộ (Brain Health Lab) theo đuổi trong nhiều năm qua. Nhóm tập trung kết hợp trí tuệ nhân tạo với công nghệ y sinh để phát hiện, theo dõi và hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý thần kinh, sức khỏe tâm thần như Alzheimer, trầm cảm, rối loạn lo âu...
Điểm hướng đến trong các nghiên cứu của nhóm là phát triển những công cụ có tính ứng dụng, phù hợp hơn với điều kiện y tế và khả năng tiếp cận của cộng đồng tại Việt Nam.
PGS.TS Hà Thị Thanh Hương (Ảnh: Ngọc Bích).
Chia sẻ về việc được lựa chọn, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cho biết đây là một cơ hội may mắn đối với bản thân cũng như nhóm nghiên cứu. Theo nữ nhà khoa học, bản thân không xuất phát từ chuyên ngành khoa học máy tính nhưng trong quá trình nghiên cứu đã cùng các cộng sự ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào những bài toán liên quan đến y tế và sức khỏe não bộ.
PGS.TS Hà Thị Thanh Hương nhấn mạnh kết quả này không chỉ ghi nhận một công trình riêng lẻ mà nhìn vào tổng thể các công trình, sản phẩm của nhóm nghiên cứu. Đằng sau đó là quá trình làm việc của một tập thể gồm học viên, sinh viên và các cộng sự đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau, từ lâm sàng, khoa học máy tính đến y học và sức khỏe.
Thông tin từ nhà trường, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương từng tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ Sinh học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM. Sau đó, bà hoàn thành chương trình tiến sĩ chuyên ngành Thần kinh học tại Đại học Stanford (Mỹ) trước khi trở về Việt Nam giảng dạy và nghiên cứu.
Trong quá trình làm khoa học, bà từng nhận nhiều giải thưởng, học bổng trong nước và quốc tế như Giải thưởng Nhà khoa học trẻ của Tổ chức Nghiên cứu não quốc tế (IBRO), học bổng L'Oréal – UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học, Giải thưởng Khoa học kỹ thuật Quả cầu vàng, danh hiệu Công dân trẻ tiêu biểu TPHCM, Nhà giáo tiêu biểu toàn quốc và Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam.
Với nhiều giải thưởng uy tín trong lĩnh vực khoa học, mới đây, tiến sĩ tốt nghiệp từ Đại học Stanford Hà Thị Thanh Hương được công nhận và bổ nhiệm chức danh Phó giáo sư.
Trước khi trở về Việt Nam giảng dạy và nghiên cứu, PGS.TS Thanh Hương đã hoàn thành chương trình tiến sĩ chuyên ngành Thần kinh học tại Đại học Stanford (Mỹ) (Ảnh: Ngọc Bích).
Từ phòng thí nghiệm đến những sản phẩm phục vụ sức khỏe
Sinh năm 1989, sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Đại học Stanford, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương trở về Việt Nam làm việc. Hiện chị là Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, đồng thời phụ trách Phòng thí nghiệm Sức khỏe Não bộ tại Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TPHCM.
Trong suốt quá trình học tập và làm việc, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương được nhiều người nhắc đến như một nhà khoa học “đi đến đâu rinh giải đến đó”.
Con đường nghiên cứu của nữ PGS.TS bắt đầu từ những năm còn là sinh viên ngành Công nghệ Sinh học tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM. Khi đó, bà nhận được các học bổng Lawrence S.Ting, Odon Vallet và danh hiệu Sinh viên 5 tốt TPHCM.
Sau khi tốt nghiệp thủ khoa, bà có thời gian làm trợ lý nghiên cứu tại Trung tâm nghiên cứu lâm sàng của Đại học Oxford (Anh), trước khi nhận học bổng theo học tại Đại học Stanford vào năm 2012. Năm 2018, sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ, bà trở về Việt Nam.
Tại Việt Nam, bà xây dựng nhóm nghiên cứu Brain Health Lab, đồng thời hướng dẫn sinh viên và các nhà khoa học trẻ thực hiện nhiều đề tài về sức khỏe não bộ. Các nghiên cứu tập trung vào những vấn đề có tính thực tiễn như chẩn đoán bệnh thần kinh, đánh giá sức khỏe tâm thần và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong y tế.
Một trong những hướng nghiên cứu đáng chú ý là dự án Brain Analytics được triển khai từ năm 2023, nhằm sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) sọ não, hỗ trợ chẩn đoán bệnh Alzheimer. Phần mềm có thể phân tích dữ liệu trong khoảng 7 giờ và đạt độ chính xác khoảng 96% khi được huấn luyện, kiểm chứng trên cơ sở dữ liệu ADNI của Mỹ.
Sản phẩm này đã được bác sĩ và sinh viên y khoa tại 8 bệnh viện trên cả nước trải nghiệm, trong đó 80% người dùng đánh giá hài lòng với các tính năng. Nhóm nghiên cứu tiếp tục kiểm tra và tối ưu mô hình trên dữ liệu MRI não của người Việt nhằm hướng tới khả năng ứng dụng phù hợp hơn trong thực tế.
Một hướng khác là hệ thống đo điện não từ xa tích hợp điều khiển tự động kích thích siêu âm. Thiết bị được phát triển nhằm ghi nhận tín hiệu điện não từ xa, đồng thời điều khiển sóng siêu âm kích thích não xuyên sọ theo thời gian thực. Dữ liệu có thể được theo dõi qua Internet, hỗ trợ quá trình phát hiện dấu hiệu bệnh lý thần kinh và cải thiện việc chẩn đoán.
PGS.TS Hà Thị Thanh Hương được nhiều người nhắc đến như một nhà khoa học “đi đến đâu rinh giải đến đó” (Ảnh: Ngọc Bích).
Nhóm của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cũng nghiên cứu mô hình học máy để ước tính mức độ căng thẳng của học sinh. Hệ thống sử dụng dữ liệu về cảm xúc, hành vi và các chỉ số sinh lý để nhận diện mức độ stress, qua đó hướng đến việc phát hiện sớm và hỗ trợ can thiệp.
Ngoài ra, các công trình của nhóm còn tập trung vào phân loại u thần kinh đệm từ ảnh MRI, ứng dụng học máy và học sâu trong chẩn đoán Alzheimer, đánh giá suy giảm nhận thức ở người cao tuổi Việt Nam, nghiên cứu tác động của chánh niệm đến hoạt động não bộ và xây dựng phương pháp nhận diện stress tự động bằng điện não đồ kết hợp trí tuệ nhân tạo.
Đến nay, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương đã công bố 44 bài báo khoa học, trong đó có 19 bài trên các tạp chí quốc tế uy tín; được cấp một bằng giải pháp hữu ích và một bằng giải pháp hữu ích đã được chấp nhận đơn hợp lệ.
Trong quá trình nghiên cứu và giảng dạy, nữ nhà khoa học cũng chú trọng đào tạo thế hệ trẻ, khuyến khích sinh viên tự học, giải quyết vấn đề và tham gia nghiên cứu từ khâu lựa chọn đề tài, xây dựng phương pháp đến công bố kết quả.
PGS.TS Hà Thị Thanh Hương cho biết ngay từ trước khi đi du học, bà đã xác định sẽ trở về Việt Nam làm việc. Một trong những động lực của bà là mong muốn góp phần thay đổi cách xã hội nhìn nhận về sức khỏe tâm thần, để các bệnh lý như trầm cảm, rối loạn lo âu hay Alzheimer được nhìn nhận trên cơ sở khoa học, thay vì xem đó đơn thuần là vấn đề ý chí hay cảm xúc của người bệnh.
