Chân dung nhà lãnh đạo trong thời kỳ mới
Tại buổi giới thiệu mô hình trường nội trú Ardingly Vương quốc Anh, ông Craig Lewis, Hiệu trưởng Trường Ardingly Việt Nam, cho rằng thách thức lớn nhất của giáo dục hiện nay không còn nằm ở việc truyền đạt kiến thức, mà là chuẩn bị cho người trẻ năng lực lãnh đạo để thích ứng với một thế giới đầy biến động.
Dẫn số liệu cho thấy 85% nhà tuyển dụng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt kỹ năng lãnh đạo ở lực lượng lao động trẻ, ông Lewis nhấn mạnh điều doanh nghiệp cần không đơn thuần là bằng cấp hay kiến thức chuyên môn, mà là khả năng tư duy rõ ràng, kết nối những khác biệt và đưa ra quyết định trong điều kiện áp lực.
Ông Craig Lewis, Hiệu trưởng Trường Ardingly Việt Nam (giữa) (Ảnh: BTC).
Trong khi đó, cứ 5 người thuộc thế hệ Gen Z thì có một người cảm thấy chưa sẵn sàng cho tương lai.
"Theo tôi, họ không phải là những người trẻ thờ ơ. Họ chỉ đang cảm nhận được sức nặng của thế giới và không chắc mình có đủ khả năng để gánh vác hay không. Đó không phải là thất bại của các em, mà là thất bại của chúng ta", ông nói.
Ông nhận định Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để bứt phá với tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, khát vọng hội nhập khu vực và nhu cầu ngày càng lớn đối với nguồn nhân lực thành thạo tiếng Anh, có tư duy toàn cầu.
Song nếu chỉ có khát vọng mà thiếu năng lực lãnh đạo thì những mục tiêu đó sẽ khó có thể đi xa.
Vị hiệu trưởng khẳng định nền giáo dục Việt Nam đang có những thế mạnh nổi bật như tỷ lệ biết chữ cao, nền tảng học thuật nghiêm túc và truyền thống coi trọng việc học. Theo ông, đây là những lợi thế mà nhiều quốc gia mong muốn có được.
Tuy nhiên, hệ thống giáo dục hiện nay vẫn chủ yếu được xây dựng xoay quanh mục tiêu đạt kết quả cao trong các kỳ thi, với phương pháp học thiên về ghi nhớ, học thuộc và tìm đáp án đúng trong thời gian giới hạn.
"Vấn đề không nằm ở các kỳ thi, mà ở những gì chúng đo lường. Kỳ thi chủ yếu đánh giá khả năng ghi nhớ, tuân thủ và thực hiện hiệu quả, trong khi đó lại là những năng lực rất khác so với yêu cầu của lãnh đạo", ông phân tích.
Lãnh đạo đòi hỏi khả năng chấp nhận sự mơ hồ, biết hành động ngay cả khi không có sẵn đáp án, tư duy sáng tạo trong giải quyết vấn đề, dám đưa ra quan điểm và sẵn sàng thay đổi khi xuất hiện những bằng chứng mới.
Do đó, mô hình giáo dục mới ngày nay không nhằm tạo ra một tầng lớp tinh hoa, mà hướng tới việc nuôi dưỡng các phẩm chất lãnh đạo ở mọi học sinh nếu các em được học tập trong môi trường phù hợp.
Những năng lực cốt lõi hình thành nên “chân dung nhà lãnh đạo trong thời đại mới” cần được bồi dưỡng gồm tầm nhìn toàn cầu, tư duy phản biện, sự thấu cảm, khả năng hợp tác, tinh thần đổi mới và tư duy phát triển bền vững.
Trong đó, tầm nhìn toàn cầu là khả năng bước ra khỏi góc nhìn của chính mình để thấu hiểu những khác biệt về văn hóa và quan điểm. Tư duy phản biện là thói quen luôn đặt câu hỏi "vì sao", không chấp nhận ngay câu trả lời đầu tiên và sẵn sàng đối diện với sự phức tạp của các vấn đề.
Ông cũng phân biệt rõ sự khác nhau giữa cảm thương và thấu cảm. Nếu cảm thương là cảm thấy tội nghiệp cho người khác, thì thấu cảm là thực sự đặt mình vào vị trí của họ để cảm nhận những tác động từ các quyết định của mình.
Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh vai trò của hợp tác trong bối cảnh không một quốc gia, ngành học hay thế hệ nào sở hữu mọi lời giải. Những thay đổi lớn chỉ có thể được tạo ra khi con người biết kết nối các nhóm khác biệt, dung hòa bất đồng và cùng xây dựng những giá trị mới.
Tinh thần đổi mới, theo ông, là sự sẵn sàng thử nghiệm, chấp nhận thất bại, học hỏi và tiếp tục làm lại. Trong khi đó, tư duy bền vững đòi hỏi các nhà lãnh đạo không chỉ quan tâm đến hiệu quả trước mắt mà còn phải cân nhắc lợi ích của các thế hệ tương lai.
"Không một năng lực nào trong số đó là bẩm sinh hay phụ thuộc vào xuất thân, quốc tịch hoặc điểm số. Tất cả đều có thể được nuôi dưỡng trong lớp học, bởi những nhà giáo dục tin rằng mọi người trẻ đều có thể trở thành người lãnh đạo", ông Craig Lewis khẳng định.
Nuôi dưỡng “thế hệ” lãnh đạo
Để hình thành những phẩm chất lãnh đạo cho học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, ông Craig Lewis, Hiệu trưởng Trường Ardingly Việt Nam, chia sẻ một số phương pháp giáo dục mà đơn vị đang ứng dụng từ mô hình giáo dục nội trú Anh.
Theo ông, hiệu quả của mô hình được thể hiện qua những kết quả cụ thể. Tỷ lệ học sinh thể hiện rõ các chỉ số về năng lực lãnh đạo tăng từ 25% trong năm đầu lên 88% sau 5 năm.
Ông Lewis cho rằng sự thay đổi trước hết phải bắt đầu từ vai trò của giáo viên. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức, giáo viên cần trở thành người dẫn dắt, đặt câu hỏi nhiều hơn là đưa ra đáp án, tạo không gian để học sinh tranh luận và hình thành tư duy độc lập.
Theo ông, giáo viên cũng cần làm gương về tư duy phản biện, sẵn sàng thay đổi quan điểm khi có bằng chứng mới; đồng thời nhà trường phải chủ động xây dựng môi trường học tập đa dạng, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức xã hội và chính quyền để đưa các vấn đề thực tiễn vào lớp học.
Bên cạnh đó, việc đánh giá học sinh cần vượt ra ngoài điểm số, thông qua hồ sơ năng lực, các bài thuyết trình và những dự án tạo ra giá trị cho cộng đồng.
Đối với học sinh, Ardingly triển khai nhiều hoạt động nhằm phát triển kỹ năng lãnh đạo như tranh biện và Mô hình Mô phỏng Liên Hợp Quốc (Model United Nations), giúp các em rèn luyện kỹ năng ngoại giao, đàm phán, thuyết trình và bảo vệ quan điểm.
Song song đó là chương trình học tập gắn với phục vụ cộng đồng (Service Learning); tổ chức các dự án khởi nghiệp, chương trình giáo dục trải nghiệm, dã ngoại và cố vấn nghề nghiệp…
Phát biểu tại sự kiện, bà Alexandra Smith, Tổng Lãnh sự Anh tại TPHCM, cho biết giáo dục Anh từ lâu hướng đến mục tiêu phát triển con người toàn diện, không chỉ chú trọng tri thức học thuật mà còn nuôi dưỡng thể chất, nghệ thuật, năng lực lãnh đạo và tinh thần cộng đồng.
Bà Alexandra Smith, Tổng Lãnh sự Anh tại TPHCM (Ảnh: BTC).
Theo bà, chính sự cân bằng đó giúp học sinh trở thành những công dân linh hoạt, sẵn sàng hội nhập trong môi trường toàn cầu. Đồng thời, giáo dục cũng là cầu nối giữa các nền văn hóa và là một trong những trụ cột quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa Vương quốc Anh và Việt Nam.
