Ông Trần Hữu Thùy Giang, Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế, đã có văn bản thống nhất chủ trương lập báo cáo dự án chống xuống cấp Nhà lưu niệm Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung (tại số 145 Phan Đình Phùng, phường Thuận Hóa).
Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế có trách nhiệm chỉ đạo các bộ phận chuyên môn lập báo cáo đảm bảo theo đúng quy định của pháp luật về xây dựng, bảo tồn di tích, quy hoạch và các quy định khác có liên quan.
Nhà lưu niệm Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung sẽ được sửa chữa, chống xuống cấp (Ảnh: Cao Tiến).
Khu nhà lưu niệm Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung (mẹ vua Bảo Đại) nằm bên bờ sông An Cựu. Nhiều năm trở lại đây, ngôi biệt thự 2 tầng kiểu Pháp cùng công trình phụ phía sau bị bỏ hoang, cỏ cây mọc um tùm.
Theo các tài liệu lịch sử, nhà lưu niệm được xây dựng vào những năm đầu thế kỷ XX theo phong cách kiến trúc Pháp. Năm 1955, bà Từ Cung mua lại khu nhà này để ở sau khi chính quyền Ngô Đình Diệm tịch thu cung An Định, vốn là biệt cung của triều Nguyễn dành cho bà trước năm 1945.
Bà Từ Cung sinh sống tại khu nhà tự mua cho đến khi qua đời vào năm 1980. Trước khi mất, bà đã có di nguyện giao lại khu nhà này cho chính quyền địa phương. Sau khi được giao tiếp quản, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã chăm lo bảo quản công trình, thờ cúng và tổ chức trưng bày một số hiện vật liên quan.
Tuy nhiên, đến năm 2014, toàn bộ án thờ cũng như hiện vật được đưa về cung An Định. Ngôi nhà lưu niệm được giao cho một đơn vị kinh doanh dịch vụ giải khát, phục vụ khách tham quan và nhân dân địa phương. Sau đó, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, đơn vị kinh doanh đã trả lại khu nhà lưu niệm, công trình bị bỏ hoang từ đó đến nay.
Cuối năm 2025, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã bàn giao Nhà lưu niệm Hoàng Thái hậu Từ Cung cho Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế quản lý.
Theo lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, Nhà lưu niệm Hoàng Thái hậu Từ Cung đang trong tình trạng xuống cấp. Trên cơ sở sự đồng thuận của Sở Xây dựng và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, đơn vị đã có văn bản đề nghị UBND thành phố xem xét, chấp thuận chủ trương lập báo cáo dự án chống xuống cấp công trình nêu trên. Đây là dự án cấp thiết nhằm kịp thời bảo tồn công trình có giá trị lịch sử, văn hóa gắn với thân thế, cuộc đời của Hoàng Thái hậu Từ Cung.
Đoan Huy Hoàng Thái hậu Từ Cung (1890-1980), tên thật là Hoàng Thị Cúc, người làng Mỹ Lợi, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế).
Bà được tuyển vào cung để phục vụ các bà vợ vua Khải Định, sau trở thành phi thiếp của vị hoàng đế này.
Sau khi Thái tử Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy lên ngôi, lấy niên hiệu Bảo Đại, ông đã tôn phong cho mẹ mình làm Đoan Huy Hoàng thái hậu.
Đến năm 1945, vua Bảo Đại thoái vị, triều đình nhà Nguyễn cáo chung, nên bà Từ Cung là Hoàng thái hậu cuối cùng của nền quân chủ chuyên chế ở Việt Nam.
