Vì sao “giang hồ mạng” liên tiếp xuất hiện dù nhiều người bị bắt?

(TinVina) - Theo chuyên gia, để nổi tiếng, "các giang hồ mạng" thực hiện các nội dung gây sốc thu hút chú ý và tương tác. Điều này gây ra nhiều hệ lụy cho xã hội.

Càng tai tiếng, càng nổi tiếng

Nguyễn Văn Hợi (biệt danh Khánh "Sky"), Hồ Văn Khoa và Trần Đình Tiệp (biệt danh "Vua Quạt") vừa bị công an khởi tố để điều tra về các tội Gây rối trật tự công cộng; Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trong số này, Khánh "Sky" và "Vua Quạt" là hai nhân vật có lượng người theo dõi lớn trên mạng xã hội, cùng sở hữu kênh TikTok với hơn 400.000 người theo dõi.

Nếu Khánh "Sky" gây chú ý bằng những video xoay quanh tranh cãi, đối đầu và các phát ngôn gây sốc, "Vua Quạt" lại được biết đến qua hoạt động livestream (phát trực tiếp) bán quạt điện, thiết bị làm mát và đồ gia dụng.

Cuối tháng 7, Khánh "Sky" cùng một số người đến xưởng sản xuất của Trần Đình Tiệp tại xã Tam Giang, Bắc Ninh, livestream với những lời lẽ chửi bới, thách thức. Sau đó, những phát ngôn qua lại giữa các bên tiếp tục được đưa lên mạng xã hội, thu hút sự quan tâm của cộng đồng mạng.

"Vua Quạt", Khánh "Sky" và Hồ Văn Khoa (Ảnh: Công an Bắc Ninh).

Theo cơ quan điều tra, các bị can nhiều lần phát trực tiếp tranh cãi, xúc phạm nhau nhằm tăng lượt xem, tương tác và mở rộng sức ảnh hưởng trên mạng xã hội. Từ những cuộc đối đầu trên không gian mạng, mâu thuẫn tiếp tục được đẩy lên ngoài đời thực.

Khánh "Sky" và "Vua Quạt" không phải những trường hợp cá biệt. Những năm qua, mạng xã hội xuất hiện nhiều nhân vật được gọi là "giang hồ mạng", xây dựng hình ảnh "đại ca", thường xuyên tạo dựng mâu thuẫn, phát ngôn gây sốc, livestream chửi bới hoặc thể hiện lối sống mang màu sắc giang hồ để thu hút sự chú ý.

Những cái tên như Huấn "Hoa Hồng", Phú Lê, Khá Bảnh hay Tiến "Bịp" từng thu hút lượng lớn người theo dõi với các nội dung xoay quanh hình ảnh "đàn anh xã hội", phát ngôn gây tranh cãi, khoe tài sản hoặc thể hiện lối sống khác biệt.

Với một số nhân vật, sự chú ý từ mạng xã hội dần trở thành công cụ để duy trì độ nhận diện, mở rộng ảnh hưởng và tăng thu nhập.

Huấn "Hoa Hồng" thường xuyên đăng tải hình ảnh khoe tiền trên mạng xã hội (Ảnh: Facebook nhân vật).

Điểm chung của các nhân vật này là xây dựng hình ảnh ngông nghênh, bất cần, thường xuyên khoe tài sản, tiền mặt, xe sang, cuộc sống giàu có, livestream nói đạo lý, phát ngôn gây sốc, chửi bới hoặc sản xuất các nội dung mang màu sắc giang hồ. Nội dung không đòi hỏi đầu tư chuyên môn nhưng đánh trúng tâm lý tò mò, thích giải trí và thuật toán ưu tiên tương tác của các nền tảng mạng xã hội.

Đáng chú ý, sức ảnh hưởng của họ không chỉ dừng lại ở lượt xem hay lượng người theo dõi. Dù nhiều lần vướng lùm xùm, bị xử phạt hành chính hoặc liên quan đến các vụ việc pháp luật, một số "giang hồ mạng" vẫn được mời livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm, tham gia sự kiện hoặc hợp tác với các nhãn hàng.

Mỗi lần xuất hiện, họ vẫn thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem.

Dù không có nhiều đóng góp tích cực cho cộng đồng, những nhân vật này vẫn được một bộ phận người dùng, đặc biệt là giới trẻ, yêu thích và theo dõi.

Không ít người xin chụp ảnh cùng họ, bắt chước cách ăn mặc, nói chuyện, thậm chí coi những phát ngôn gây sốc là "chất riêng" và xem đó như biểu tượng của sự thành công trên mạng xã hội.

Vì sao các "giang hồ mạng" lại được tung hô?

Nhận định việc nhiều "giang hồ mạng" vẫn duy trì sức ảnh hưởng, dù liên tục vướng lùm xùm hay vi phạm pháp luật, PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng đây là mặt trái của "nền kinh tế chú ý".

Theo ông Nam, trên mạng xã hội, sự nổi tiếng nhiều khi không đến từ năng lực hay những giá trị tích cực, mà từ khả năng tạo tranh cãi, kích thích sự tò mò hoặc khơi gợi cảm xúc mạnh.

"Công chúng rất dễ nhầm lẫn giữa sự nổi tiếng với uy tín và giá trị xã hội. Lượt theo dõi hay lượt xem chỉ phản ánh mức độ được chú ý, chứ không phải thước đo năng lực, đạo đức hay sự đáng tin cậy của một con người", ông Nam nói.

PGS.TS Trần Thành Nam chia sẻ, não bộ con người vốn nhạy cảm với những thông tin bất thường hoặc gây phẫn nộ. Vì vậy, các nội dung chửi tục, khoe tiền, khoe quyền lực, xung đột hay phát ngôn gây sốc thường tạo kích thích cảm xúc mạnh, khiến người xem dừng lại, bình luận và chia sẻ.

Trong khi đó, thuật toán của các nền tảng mạng xã hội lại ưu tiên những nội dung có lượng tương tác cao, vô tình khuếch đại sức lan tỏa của chúng.

"Ngay cả những lượt xem để phản đối cũng trở thành nhiên liệu giúp nội dung tiếp tục được lan truyền", chuyên gia nhận định.

Theo PGS Trần Thành Nam, việc một bộ phận người trẻ thần tượng các "giang hồ mạng" phản ánh nhu cầu được công nhận, được thuộc về một nhóm và mong muốn thành công nhanh.

Ở lứa tuổi vị thành niên, khi tư duy phản biện chưa hoàn thiện, nhiều em dễ bị hấp dẫn bởi hình ảnh mạnh mẽ, bất cần, lượng người theo dõi lớn hay vẻ ngoài hào nhoáng mà chưa nhận thức đầy đủ những hành vi lệch chuẩn hoặc vi phạm pháp luật phía sau.

Điều đáng lo ngại hơn, vị chuyên gia cho rằng, những nội dung này có thể khiến người trẻ hình thành quan niệm sai lệch rằng muốn nổi tiếng hay thành công chỉ cần gây sốc, khoe tiền hoặc bất chấp chuẩn mực.

PGS.TS Trần Thành Nam - Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội (Ảnh: Thành Đông).

"Nếu những hành vi lệch chuẩn liên tục xuất hiện, được lan truyền và nhận hàng nghìn lượt tán thưởng, chúng rất dễ bị coi là bình thường, thậm chí trở thành điều để bắt chước", ông cảnh báo.

Doanh nghiệp không nên để nhân vật tai tiếng quảng bá sản phẩm

Đề cập đến việc nhiều nhãn hàng vẫn hợp tác với các nhân vật gây tranh cãi vì sở hữu lượng tương tác lớn, PGS.TS Trần Thành Nam cho hay, doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào lượt xem hay lượt theo dõi. Theo ông, những chỉ số này chỉ phản ánh mức độ được chú ý, không phản ánh chất lượng của sức ảnh hưởng và có thể kéo theo rủi ro về đạo đức, pháp lý cũng như uy tín thương hiệu.

"Khi lựa chọn người quảng bá sản phẩm, doanh nghiệp cũng đang lựa chọn hệ giá trị mà mình muốn đồng hành. Nếu hợp tác với những cá nhân thường xuyên tạo ra nội dung lệch chuẩn, doanh nghiệp cũng có nguy cơ bị nhìn nhận là đang cổ súy cho những giá trị đó", ông phân tích.

Chuyên gia cũng cho rằng, trách nhiệm hạn chế sự lan tỏa của nội dung độc hại không chỉ thuộc về người dùng mà còn nằm ở các nền tảng mạng xã hội.

"Các nền tảng không thể chỉ hưởng lợi từ lượng tương tác rồi coi hậu quả xã hội là trách nhiệm của người dùng", ông nhấn mạnh.

Theo ông, các nền tảng cần chủ động phát hiện sớm nội dung độc hại, giảm mức độ đề xuất, hạn chế khả năng kiếm tiền từ các nội dung vi phạm, tăng cường bảo vệ tài khoản trẻ em và xử lý nghiêm những tài khoản tái phạm.

PGS.TS Trần Thành Nam cho biết, hiện tượng nổi tiếng nhờ chiêu trò, xung đột hay nội dung phản cảm không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà là hệ quả chung của mô hình mạng xã hội dựa trên thời gian sử dụng và mức độ tương tác.

Kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy việc quản lý hiệu quả cần hướng tới cả ba chủ thể gồm người có sức ảnh hưởng, nền tảng mạng xã hội và doanh nghiệp.

Để giúp giới trẻ có "sức đề kháng" trước những thần tượng nổi tiếng bằng chiêu trò, ông cho rằng gia đình và nhà trường cần tăng cường giáo dục truyền thông, kỹ năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và định hướng giá trị.

Thay vì chỉ cấm đoán, cha mẹ cần đồng hành, trò chuyện với con về những nội dung các em đang xem trên mạng và khuyến khích con đặt câu hỏi về năng lực, đóng góp cũng như giá trị thực sự của những người mình ngưỡng mộ.

"Quan trọng hơn cả, cha mẹ hãy cố gắng trở thành thần tượng đầu tiên của con mình. Đừng để việc hình thành giá trị sống và lựa chọn thần tượng của trẻ bị phó mặc cho thuật toán mạng xã hội", PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh.