Sau khi khai trương và đi vào vận hành tại Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), sàn carbon Việt Nam đang từng bước hình thành các cấu phần về giao dịch, đăng ký, lưu ký và thanh toán. Thông tin được ghi nhận tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 tại TPHCM, sáng ngày 14/8.
Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết thị trường carbon vẫn là lĩnh vực mới đối với Việt Nam. Tuy nhiên, sau thời gian từng bước xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu, khung pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon cơ bản đã được hình thành.
Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, việc đưa thị trường carbon vào vận hành không chỉ đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện thể chế mà còn cần nâng cao năng lực kỹ thuật, bảo đảm tính minh bạch, hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định và quản trị dữ liệu.
Đặc biệt, doanh nghiệp phải trở thành chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi. Thay vì nhìn giảm phát thải đơn thuần là một nghĩa vụ, doanh nghiệp cần chuyển sang tư duy chủ động tạo ra giá trị từ hoạt động giảm phát thải.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành phát biểu (Ảnh: BTC).
Đại diện HNX, Phó Tổng Giám đốc Nguyễn Tuấn Anh thông tin tổng khối lượng hạn ngạch đã được đăng ký hiện đạt hơn 510 triệu tấn. Trong đó, hơn 1.200 tấn CO₂e đã được giao dịch với tổng trị giá hơn 161 triệu đồng.
Hệ thống đăng ký quốc gia cũng đã ghi nhận 92 tổ chức đăng ký tham gia, tập trung chủ yếu ở ba lĩnh vực có lượng phát thải lớn là sản xuất thép, xi măng và nhiệt điện.
Trong giai đoạn thí điểm, thị trường trước mắt áp dụng với khoảng 150 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc ba lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Hạn ngạch phát thải được phân bổ miễn phí 100%.
Đáng chú ý, doanh nghiệp thuộc diện phân bổ hạn ngạch chỉ được sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch được cấp. Quy định này nhằm hạn chế việc doanh nghiệp chỉ dựa vào mua tín chỉ để đáp ứng nghĩa vụ phát thải, qua đó tạo động lực đầu tư công nghệ và trực tiếp giảm phát thải.
Câu hỏi được quan tâm giá bán tín chỉ carbon bao nhiêu là hợp lý?
Dưới góc nhìn chuyên gia, TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ Quốc gia, dẫn dự báo của Ngân hàng Thế giới khi phân tích vai trò của giá carbon đối với quá trình chuyển đổi xanh.
Theo đó, khoảng 147 USD/tín chỉ carbon là ngưỡng giá có thể tạo ra tác động đủ lớn tới quyết định của các chủ thể phát thải. Khi giá còn thấp hơn nhiều, sức ép để doanh nghiệp đầu tư giảm phát thải chưa mạnh. Khi phát thải trở thành một khoản chi phí đáng kể, doanh nghiệp phải đặt lên bàn cân, lựa chọn tiếp tục trả tiền cho lượng phát thải hay bỏ vốn đầu tư công nghệ, nâng cấp quy trình sản xuất để giảm phát thải. Trên bàn cân đó, nếu giá tín chỉ carbon càng thấp thì động lực thay đổi càng chậm và ngược lại.
Ông Nghĩa nhìn nhận Việt Nam cũng đang ở giai đoạn đầu của quá trình hình thành và vận hành thị trường, nên còn một chặng đường dài để mức giá carbon đủ sức tạo ra hiệu ứng giảm phát thải như kỳ vọng. Đây là vấn đề cần được tính đến trong quá trình hoạch định chính sách.
Nhìn chung, mục tiêu của thị trường carbon không chỉ là hình thành một nơi mua bán hạn ngạch hay tín chỉ, mà quan trọng hơn là tạo được tín hiệu giá đủ mạnh để tác động đến hành vi của bên phát thải. Do đó, mức giá cao hay thấp không đơn thuần quyết định giá trị của một tín chỉ carbon.
Từ ngày 29/6, sàn giao dịch carbon trong nước chính thức đi vào vận hành thí điểm, tạo nền tảng cho việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.
