Nên phân định lại "sân chơi" mới cho doanh nghiệp Nhà nước, tư nhân?
Chiều 13/4, chia sẻ tại Hội thảo “40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế”, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho biết kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Thực tế, khu vực này hiện đóng góp khoảng 50% GDP và tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội. Tuy nhiên, cấu trúc của khu vực kinh tế tư nhân vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, dù có hơn 1 triệu doanh nghiệp, nhưng chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng với khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể.
Một trong những cơ chế quan trọng được đề cập là Nhà nước đặt hàng khu vực doanh nghiệp tư nhân thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quốc gia.
Theo ông Hiển, cơ chế hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước vẫn còn nhiều vướng mắc, cần phân định lại vai trò, trách nhiệm của doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân trong quá trình hoạt động.
“Bởi thực tiễn nhiều doanh nghiệp Nhà nước tham gia đấu giá, đấu thầu dự án, công trình nhưng sau đó lại "outsource" (thuê ngoài) cho doanh nghiệp tư nhân thực hiện. Vậy có nên chăng cần phân định lại “sân chơi” mới cho doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân?”, ông Hiển đặt nhiều câu hỏi.
Theo ông, để cơ chế này vận hành hiệu quả, cần xây dựng rõ tiêu chuẩn, định mức và xác định đầu ra cụ thể cho từng nhiệm vụ đặt hàng. Theo tính toán, để đạt được mục tiêu tăng trưởng, nền kinh tế cần tổng vốn đầu tư rất lớn, trong đó phần vốn từ ngân sách nhà nước chỉ chiếm một tỷ trọng nhất định, còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân và nguồn vốn nước ngoài.
Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương (Ảnh: BTC).
Cùng quan điểm, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cũng đã chỉ ra hàng loạt nghịch lý trong sự phát triển của khu vực doanh nghiệp tư nhân.
Theo ông Tuấn, dù đã có bước tiến dài sau gần 4 thập kỷ đổi mới, khu vực này vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn. "Doanh nghiệp đông nhưng chưa mạnh, năng động nhưng chưa sâu, đóng góp lớn nhưng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn", ông nói.
Một trong những vấn đề đáng chú ý là cơ cấu ngành nghề chưa cân đối. Phần lớn doanh thu của nhóm doanh nghiệp tư nhân lớn tập trung vào tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo lại chiếm tỷ trọng thấp.
Bên cạnh đó, quy mô doanh nghiệp vẫn là "điểm yếu cố hữu". Khoảng 97% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, phần lớn có quy mô dưới 10 lao động, cùng với khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể.
Quy mô nhỏ khiến doanh nghiệp gặp khó trong đầu tư đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo ông Tuấn, tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam có liên hệ với chuỗi giá trị toàn cầu đang giảm mạnh, trong khi năng suất lao động của khu vực ngoài nhà nước vẫn thấp hơn đáng kể so với khu vực nhà nước và FDI.
Ngoài ra, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển còn hạn chế, nhiều doanh nghiệp vận hành theo mô hình gia đình, thiếu minh bạch và chưa đạt chuẩn quản trị hiện đại.
Theo ông Tuấn, để hình thành các tập đoàn tư nhân đủ sức dẫn dắt, cần chuyển dịch sang sản xuất và công nghệ, tăng đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đồng thời hoàn thiện thể chế theo hướng bảo vệ quyền tài sản, giảm rào cản và nâng cao tính minh bạch.
Dẫn kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, ông Tuấn cho rằng không có nền kinh tế nào thành công trong chuyển đổi mô hình phát triển nếu thiếu một khu vực tư nhân mạnh. Doanh nghiệp phải đủ lớn mới có thể đầu tư quy mô, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ông cũng nhấn mạnh, việc tận dụng nguồn lực bên ngoài là cần thiết, song về dài hạn, nội lực phải được củng cố để dần thay thế. Trong đó, vai trò của Nhà nước không phải là can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh, mà là kiến tạo môi trường cạnh tranh, hỗ trợ hình thành năng lực nội sinh và đồng hành cùng doanh nghiệp với tầm nhìn dài hạn.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký VCCI (Ảnh: BTC).
Tổng tài sản hệ thống đã đạt gần 30 triệu tỷ đồng, tăng gần 2.000 lần sau 40 năm đổi mới
Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, nhấn mạnh nhìn lại chặng đường 40 năm qua, không thể không nhắc tới vai trò "đầu tàu" của các tập đoàn kinh tế.
"Dù là doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò chủ đạo hay khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, các tập đoàn kinh tế thời gian qua luôn khẳng định vị thế là xương sống và lực lượng dẫn dắt của nền kinh tế", ông chia sẻ.
Các đơn vị này không chỉ đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP và thu ngân sách nhà nước, tạo ra hàng triệu việc làm, mà còn trực tiếp triển khai các công trình, dự án trọng điểm quốc gia; xây dựng và đưa thương hiệu của các ngành sản xuất, dịch vụ, thương mại Việt Nam vươn tầm quốc tế, qua đó ngày càng củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Đến ngày 31/12/2025, hệ thống ngân hàng gồm 127 tổ chức tín dụng với tổng tài sản gần 28,9 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 22% so với cuối năm 2024 và tăng gần 2.000 lần sau gần 40 năm. Huy động vốn tăng 15,42% so với cuối năm 2024, tương đương mức tăng gần 1.300 lần sau gần 40 năm.
Ông Cảnh cho biết, nhiều ngân hàng đã đạt quy mô lớn và có thứ hạng cao trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về tiền tệ, tín dụng và hoạt động ngân hàng liên tục được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng cung ứng nguồn vốn lớn cho nền kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và hỗ trợ sản xuất kinh doanh.
Đối với các tập đoàn kinh tế, ngành ngân hàng luôn xác định đây là nhóm khách hàng truyền thống, quy mô lớn, có uy tín, sẵn sàng được cấp tín dụng phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là đầu tư các dự án lớn có ý nghĩa kinh tế - xã hội quan trọng, bảo đảm tiến độ và hiệu quả.
