Đây là tác phẩm chính luận hiếm hoi của điện ảnh Việt Nam khai thác đề tài tham nhũng của lãnh đạo cấp cao, đi thẳng vào bản chất của tham nhũng ở quy mô hệ thống.
Bộ phim sẽ được trình chiếu trong chương trình Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ đổi mới tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV năm 2026 (DANAFF IV).
Cảnh trong phim "Lưới trời" (Ảnh: Đoàn phim cung cấp).
Ra đời trong làn gió đổi mới của điện ảnh Việt Nam, Lưới trời được phát triển từ kịch bản của Nguyễn Mạnh Tuấn, cây bút nổi bật với những tác phẩm chạm đến các vấn đề kinh tế - xã hội một cách trực diện.
Ngay từ những trang kịch bản đầu tiên, đạo diễn Phi Tiến Sơn đã cảm nhận rõ sự khác biệt. Ông nhớ lại mình vừa bất ngờ, vừa băn khoăn, bởi đây là một đề tài khó và khá nhạy cảm ở thời điểm đó.
Theo đạo diễn, vào giai đoạn ấy, không chỉ điện ảnh mà cả văn học và báo chí cũng hiếm khi tiếp cận sâu những vấn đề như tham nhũng; nếu có, thường chỉ dừng ở phạm vi nhỏ. Vì vậy, một kịch bản đặt vấn đề ở tầm rộng hơn, với những liên kết mang tính hệ thống, đã mở ra một hướng tiếp cận mới cho điện ảnh.
Lưới trời xoay quanh Tư Lê - Tổng giám đốc một ngân hàng (NSND Đào Bá Sơn thủ vai). Trong những lựa chọn chồng chéo giữa trách nhiệm, áp lực và các mối quan hệ đan xen, nhân vật dần bị cuốn vào dòng chảy của quyền lực và lợi ích.
Điều đáng chú ý là Tư Lê không được khắc họa như một hình mẫu đơn tuyến, mà là một con người nhận thức rõ giới hạn và sai lầm của mình nhưng khó tìm được lối thoát. Chính chiều sâu tâm lý ấy giúp Lưới trời vượt khỏi khuôn khổ quen thuộc của phim chính luận, chạm tới những tầng nghĩa rộng hơn về con người và hoàn cảnh.
Nếu nội dung tạo nên sức nặng, thì đại cảnh tòa án chính là điểm nhấn thị giác và cảm xúc nhất của Lưới trời. Đây là một trong những cảnh quay quy mô hiếm hoi của điện ảnh Việt thời phim nhựa, với hơn 500 quần chúng được huy động. Không gian trải dài từ sảnh tòa án, cầu thang, phòng chờ cho tới phòng xử án, tất cả được tổ chức như một phiên tòa thực sự.
Hàng trăm cảnh sát, hàng trăm người mặc áo tù cùng xuất hiện trong một khung hình tạo nên bầu không khí căng thẳng đến nghẹt thở. Chính NSND Đào Bá Sơn cũng thừa nhận cảm giác “rợn da gà” khi bước vào trường quay, còn diễn viên khác gần như bị cuốn vào hoàn cảnh, không còn cảm giác đang diễn. Những ánh mắt, chuyển động, nhịp điệu của đám đông buộc từng cá nhân phải nhập cuộc hoàn toàn, nếu không sẽ lập tức bị “lạc” khỏi tổng thể.
Thách thức càng lớn hơn khi bộ phim được quay bằng phim nhựa, với tổng chiều dài lên tới 6.500 mét nhưng chỉ chọn khoảng 3.000 mét để dựng. Tỷ lệ gần như “2 quay, 1 dùng” khiến mỗi cảnh quay đều trở nên áp lực, không có nhiều cơ hội sửa sai như thời kỹ thuật số. Điều đó buộc các diễn viên phải tập luyện kỹ lưỡng, giữ sự tập trung cao độ và nhập vai sâu ngay từ những lần bấm máy đầu tiên.
Đạo diễn Phi Tiến Sơn cho rằng, bộ phim ra đời trong thời điểm điện ảnh Việt đang tìm kiếm cách kể mới, hướng đến những lát cắt đời sống gần gũi hơn. Những nhà làm phim cùng thế hệ như NSƯT Lê Hoàng hay NSND Phạm Nhuệ Giang cũng chung mong muốn mở rộng biên độ biểu đạt, đưa điện ảnh đến gần hơn với thực tế. Đó vừa là cơ hội, vừa là thử thách, khi màn ảnh không chỉ kể chuyện mà còn dần trở thành nơi đối thoại với những vấn đề xã hội đang đặt ra.
Với một đề tài không dễ tiếp cận, Lưới trời từng trải qua hành trình kiểm duyệt nhiều cân nhắc. Khi ra mắt, phim chỉ được giới thiệu trong phạm vi hạn chế, gần như không có hoạt động quảng bá, khiến nỗ lực của ê-kíp chưa có cơ hội lan tỏa rộng rãi.
Dẫu vậy, theo thời gian, tác phẩm vẫn được ghi nhận qua nhiều giải thưởng quan trọng như Cánh diều vàng năm 2002, giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Mai vàng 2003, cùng Bông sen Bạc và giải Biên kịch xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 14.
Đạo diễn Phi Tiến Sơn (Ảnh: Đoàn phim cung cấp).
Đạo diễn Phi Tiến Sơn cho biết, phim chính luận luôn đòi hỏi nhiều hơn ở người làm nghề, không chỉ là tay nghề mà còn là bản lĩnh theo đuổi đến cùng một câu chuyện. Đây là dòng phim khó nhưng không đồng nghĩa với việc thiếu khán giả; điều quan trọng nằm ở cách kể và cách tiếp cận.
Ông kỳ vọng trong tương lai, ranh giới giữa phim chính luận và phim giải trí sẽ dần được thu hẹp, để điện ảnh vừa giữ được sức hấp dẫn vừa không tách rời những vấn đề của đời sống.
Lưới trời trở lại trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV, thuộc chương trình Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ đổi mới, như một điểm nhấn gợi mở về những tìm tòi của điện ảnh Việt qua các giai đoạn.
Sự tái xuất này không chỉ mang đến cơ hội để khán giả tiếp cận lại một tác phẩm giàu suy tư, mà còn góp phần phác họa hành trình điện ảnh từng nỗ lực định hình tiếng nói riêng, trong đối thoại bền bỉ với đời sống.
