Bộ Công an hiện đang lấy ý kiến Dự thảo Nghị định Chống tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác, ngày hiệu lực thi hành dự kiến từ 1/1/2027. Theo đó, Nghị định này quy định về chống tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác; quy định về quảng cáo bằng tin nhắn, thư điện tử và gọi điện thoại, bao gồm cả tin nhắn, cuộc gọi được thực hiện thông qua dịch vụ viễn thông cơ bản trên Internet (ứng dụng OTT); quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Khoản 1 Điều 37 dự thảo Nghị định về chống tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác quy định một trong những trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp ứng dụng OTT trong nước. Trong đó, dự thảo nghị định yêu cầu người sử dụng đăng ký và xác thực tài khoản bằng số điện thoại di động tại Việt Nam.
Dịch vụ OTT về bản chất là dịch vụ sử dụng Internet để cung cấp các phần mềm ứng dụng. Chẳng hạn, các dịch vụ OTT cung cấp tính năng gọi điện thoại, nhắn tin trên Internet (ví dụ Viber, Whatsapp, Zalo, Facebook Messenger,...) được sử dụng rất phổ biến ở trên thế giới cũng như tại Việt Nam.
Về cơ bản, các dịch vụ OTT (Over-the-Top) có thể được chia thành 02 loại chính, gồm: Dịch vụ OTT viễn thông và dịch vụ OTT cung cấp nội dung thông tin.
Người dùng dịch vụ có thể tự do sử dụng đồng thời nhiều ứng dụng hoặc tùy ý thay đổi nhà cung cấp dịch vụ và không mất bất kỳ chi phí nào. Ngoài chức năng gọi điện thoại, nhắn tin, dịch vụ OTT còn có các chức năng khác như họp trực tuyến, xem phim, truyền hình… và không thu phí.
Như vậy, dự thảo đề xuất doanh nghiệp cung cấp ứng dụng OTT (bao gồm Zalo, Messenger) trong nước phải yêu cầu người sử dụng đăng ký, xác thực tài khoản bằng số điện thoại di động tại Việt Nam.
Nghị định 91/2020/NĐ-CP hiện chủ yếu quy định trách nhiệm của doanh nghiệp viễn thông, Internet, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thư điện tử, người quảng cáo và người sử dụng; chưa có chương riêng điều chỉnh trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp ứng dụng OTT trong nước và nước ngoài.
Tài khoản Zalo, Messenger tại Việt Nam sẽ phải xác thực bằng số điện thoại di động (Ảnh minh họa)
Đặc biệt, dự thảo Nghị định còn đề xuất quy định, tài khoản trên các ứng dụng OTT có hành vi phát tán tin nhắn rác, cuộc gọi rác có thể bị hạn chế, khóa tạm thời hoặc vô hiệu hóa sau khi được xác minh.
Đối với tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ vi phạm hoặc bị phản ánh qua Hệ thống tiếp nhận phản ánh tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác, doanh nghiệp phải xác thực lại thông tin người sử dụng bằng eKYC hoặc phương thức tương đương.
Theo Điều 37 dự thảo, doanh nghiệp cung cấp ứng dụng OTT trong nước phải tiếp nhận, xác minh phản ánh của người dùng và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp đối với tài khoản liên quan đến hành vi phát tán tin nhắn rác, cuộc gọi rác. Các biện pháp được dự thảo liệt kê gồm hạn chế hoạt động, khóa tạm thời và vô hiệu hóa tài khoản.
Doanh nghiệp cung cấp ứng dụng OTT đồng thời phải lưu trữ đầy đủ nhật ký, minh chứng về hoạt động phòng, chống tin nhắn rác và cuộc gọi rác để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.
Mặt khác, doanh nghiệp OTT trong nước còn phải cung cấp thông tin người sử dụng và vô hiệu hóa tài khoản vi phạm khi nhận được yêu cầu của cơ quan chức năng. Yêu cầu này có thể được gửi bằng văn bản, thư điện tử, điện thoại hoặc hình thức trao đổi khác đã được xác nhận.
Bên cạnh đó, theo khoản 12 Điều 37 dự thảo, định kỳ 03 tháng, doanh nghiệp OTT trong nước phải phối hợp với doanh nghiệp viễn thông hoặc cơ quan quản lý nhà nước để xác thực lại các tài khoản đăng ký bằng số điện thoại đã bị thu hồi hoặc chấm dứt quyền sử dụng.
Đối với doanh nghiệp cung cấp ứng dụng OTT nước ngoài cho người dùng tại Việt Nam, khoản 2 Điều 38 Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu xác thực tài khoản bằng số điện thoại di động tại Việt Nam. Khi nhận được yêu cầu đã được xác nhận của cơ quan chức năng, doanh nghiệp phải cung cấp thông tin người sử dụng và vô hiệu hóa tài khoản vi phạm.
Như vậy, nếu dự thảo được thông qua, các tài khoản sử dụng ứng dụng OTT phổ biến tại Việt Nam sẽ thuộc phạm vi áp dụng của quy định về xác thực bằng số điện thoại di động tại Việt Nam. Trường hợp tài khoản có dấu hiệu vi phạm hoặc bị phản ánh, người dùng còn có thể phải xác thực lại danh tính bằng eKYC hoặc phương thức tương đương.
