Dự thảo Nghị quyết thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại phiên họp thứ 6, ngày 23/9.
Dự thảo nghị quyết quy định thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội là việc Tòa án xem xét, quyết định thu hồi và xử lý tài sản theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định theo đề nghị của Viện kiểm sát khi có bằng chứng hợp lý cho rằng tài sản đó có liên quan đến tội phạm, mà không phụ thuộc vào việc phải có bản án hình sự kết tội đối với người bị buộc tội.
Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết cơ chế này được thực hiện độc lập với trình tự, thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự người bị buộc tội và không áp dụng với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội.
Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến (Ảnh: Quốc hội).
Theo đề xuất của VKSND Tối cao, các vụ án hình sự áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội với tội rửa tiền; tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ.
Dự thảo nghị quyết quy định tài sản được xem xét, áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý không qua kết tội là những tài sản có bằng chứng hợp lý cho rằng có liên quan đến tội phạm nhưng không phải vật chứng trong vụ án hình sự.
Tài sản được hình thành thông qua mua bán, giao dịch, chuyển đổi từ tài sản do phạm tội mà có; lợi tức, lợi nhuận và các lợi ích vật chất khác phát sinh từ tài sản có liên quan đến tội phạm… cũng thuộc tài sản được xem xét, áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý không qua kết tội.
VKSND Tối cao đề xuất cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội chỉ áp dụng với một số trường hợp cụ thể.
Đó là trường hợp đã khởi tố vụ án hình sự nhưng quyết định khởi tố vụ án bị hủy bỏ; trường hợp vụ án hình sự bị tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm; trường hợp vụ án hình sự bị đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm.
Cơ chế này được xem xét khi có đủ 2 điều kiện. Một là có một trong các quyết định tố tụng khi kết thúc vụ án hình sự. Hai là có văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện, yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, kèm theo các bằng chứng hợp lý.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu (Ảnh: Quốc hội).
Dự thảo nghị quyết cũng quy định tài sản sau khi thu hồi theo bản án, quyết định có hiệu lực của toà án sẽ được nộp ngân sách Nhà nước hoặc được giao cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quản lý.
VKSND Tối cao đề xuất nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027 và được thực hiện trong 2 năm. Nghị quyết không áp dụng đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước 0h ngày 1/3/2027.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành với 3 nhóm tội phạm được áp dụng thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, song đề nghị VKSND Tối cao làm rõ lý do cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội không áp dụng với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định (Ảnh: Quốc hội).
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng trong nhóm các tội phạm về kinh tế thuộc phạm vi áp dụng của nghị quyết có thể có pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, vì vậy tài sản của pháp nhân có liên quan đến tội phạm cũng cần phải được thu hồi cho Nhà nước.
Kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành trình Quốc hội dự thảo nghị quyết tài kỳ họp thứ 2 vào tháng 10 tới.
