Sau hơn 5 thập kỷ kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 26/2/1973, quan hệ Việt Nam - Australia trải qua nhiều cột mốc quan trọng như quan hệ Đối tác Toàn diện vào năm 2009, Đối tác Chiến lược vào tháng 3 năm 2018 và đặc biệt gần đây nhất khi nâng cấp quan hệ lên quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện (CSP) vào tháng 3/2024.
Nhìn lại quan hệ Việt Nam - Australia sau hơn hai năm thiết lập CSP
Mặc dù cách biệt về địa lý, khác biệt về lịch sử, thể chế chính trị, nền tảng văn hóa và cấu trúc kinh tế, song việc Việt Nam và Australia nâng cấp lên CSP là dấu mốc đặc biệt quan trọng, mang tính lịch sử của quan hệ hai nước khi Australia trở thành đối tác CSP thứ 7 trong số 15 quốc gia (theo thứ tự thời gian ký kết) của Việt Nam; trong khi đó Việt Nam là CSP thứ 8 của Australia (thứ 7 nếu tính đối tác là quốc gia).
Về chính trị - ngoại giao, hợp tác song phương thông qua trao đổi đoàn và tiếp xúc cấp cao ngày càng được mở rộng về quy mô và chiều sâu hợp tác trên tất cả các kênh, trong đó có hợp tác kênh Đảng được chú trọng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Toàn quyền Australia Sam Mostyn (Ảnh: TTXVN).
Ở cấp độ khu vực và đa phương, hai bên cũng phối hợp ngày càng chặt chẽ thông qua nhiều diễn đàn quan trọng như ASEAN, Liên Hợp Quốc và các diễn đàn đa phương, chia sẻ và đồng thuận cao trong bảo vệ trật tự khu vực dựa trên luật lệ, thúc đẩy phòng ngừa xung đột và bảo đảm hòa bình, ổn định ở khu vực.
Hợp tác quốc phòng - an ninh giữa hai bên ngày càng đi vào chiều sâu, chú trọng tới việc xây dựng năng lực và khả năng phối hợp thực chất thông qua các chương trình đào tạo chuyên môn, nâng cao năng lực triển khai, y học quân sự và thúc đẩy Chương trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh, qua đó góp phần nâng cao năng lực tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Việt Nam.
Giai đoạn qua cũng cho thấy những chuyển biến tích cực trong thương mại song phương. Đặc biệt, năm 2024, Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ 10 của Australia, trong khi đó Australia là đối tác thương mại lớn thứ 9 của Việt Nam. Các dự án đầu tư giữa hai bên cũng ngày càng được mở rộng.
Tuy vậy, hợp tác kinh tế thông qua thương mại và đầu tư vẫn còn nhiều tiềm năng và dư địa. Ngoài ra, giáo dục - đào tạo và giao lưu nhân dân tiếp tục là điểm sáng, góp phần là cầu nối quan trọng trong gắn kết quan hệ song phương giữa hai nước thời gian qua.
Như vậy, sau 2 năm ký kết và triển khai CSP, quan hệ Việt Nam - Australia đạt nhiều kết quả tích cực trên hầu hết các lĩnh vực. Theo đánh giá, Chương trình Hành động triển khai Đối tác Chiến lược Toàn diện giai đoạn 2024-2027 đã được triển khai đúng tiến độ và cơ bản hoàn thành khoảng 96% các nội dung theo kế hoạch, phản ánh quyết tâm chính trị cao trong việc đưa các cam kết cấp cao đi vào thực chất.
Kỳ vọng những đột phá hợp tác giữa hai bên từ chuyến thăm
Mặc dù đạt được nhiều kết quả nổi bật, quan hệ Việt Nam - Australia đang đứng trước những khó khăn, thách thức to lớn. Bối cảnh khu vực và quốc tế ngày càng phức tạp, bất định cùng với sự gia tăng cạnh tranh chiến lược nước lớn, tạo ra các áp lực lớn tới quan hệ hai bên. Đồng thời, xu hướng bảo hộ thương mại cùng các thách thức an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh mạng và dịch bệnh sẽ tạo ra rủi ro tiềm ẩn trong quan hệ hai bên.
Tuy nhiên, quan hệ Việt Nam - Australia cũng chưa bao giờ hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi như hiện nay để tạo ra những bước phát triển đột phá thời gian tới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (Ảnh: Tiến Tuấn).
Như đã phân tích, trước hết, mức độ tin cậy chính trị đạt được rất cao, đặc biệt từ lãnh đạo cao nhất của hai dân tộc.
Trong đó, tầm nhìn và lợi ích chiến lược của hai quốc gia có nhiều điểm tương đồng, hội tụ. Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu, yêu cầu, đòi hỏi rất cao. Các nghị quyết lớn của Bộ Chính trị, trong đó đáng chú ý nhất là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh có sự phù hợp và tương thích cao với Chiến lược Kinh tế Đông Nam Á đến năm 2040 của Australia.
Cụ thể, Việt Nam đặt trọng tâm vào đổi mới mô hình phát triển thông qua phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế biển bền vững, trong khi đó Australia cũng đang thúc đẩy các chiến lược về an ninh kinh tế, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng và coi Đông Nam Á là khu vực ưu tiên trong chính sách kinh tế đối ngoại và xác định Việt Nam là một trong những đối tác trọng điểm.
Bên cạnh đó, hai nền kinh tế có tính bổ trợ, ít mang tính cạnh tranh trực tiếp. Việt Nam có vị trí địa chiến lược quan trọng và ngày càng đóng vai trò lớn trong các chuỗi cung ứng khu vực.
Trong khi đó, Australia có thế mạnh về tài nguyên, khoáng sản quan trọng, năng lượng, giáo dục, khoa học - công nghệ. Sự bổ trợ này tạo điều kiện để hai nước tăng cường liên kết trong các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, từ thương mại, đầu tư đến chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.
Ngoài ra, quan hệ Việt Nam - Australia còn được hỗ trợ bởi mạng lưới các cơ chế hợp tác song phương cùng nhiều khuôn khổ khu vực và đa phương như CPTPP, RCEP, AANZFTA và ASEAN - Australia.
Những biến động của môi trường địa chính trị, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số không chỉ có thách thức mà cũng tạo ra nhu cầu hợp tác ngày càng lớn giữa Việt Nam và Australia.
Hai nước đều có lợi ích trong việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng, phát triển các ngành công nghệ cao, khai thác và chế biến khoáng sản quan trọng, phát triển năng lượng sạch và tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (Ảnh: TTXVN).
Trong bối cảnh này, chuyến thăm cấp cao tới Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng sẽ có ý nghĩa quan trọng về mặt ngoại giao mà còn là dịp để hai bên rà soát việc triển khai các cam kết cấp cao, xác lập các ưu tiên hợp tác và tạo động lực chính trị mạnh mẽ cho quan hệ song phương trong giai đoạn tới.
Chuyến thăm được kỳ vọng sẽ tạo ra các kết quả đột phá trong các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược với hai bên, nhất là an ninh kinh tế, khoáng sản thiết yếu, năng lượng sạch, logistics, khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, hàng hải và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Sự hội tụ giữa các chiến lược phát triển của hai nước tạo nền tảng để hình thành các cơ chế hợp tác mới về an ninh kinh tế, đổi mới sáng tạo và chuỗi cung ứng chiến lược, đưa quan hệ Việt Nam - Australia chuyển từ giai đoạn "hiện thực hóa Đối tác Chiến lược Toàn diện" sang "đồng kiến tạo các động lực tăng trưởng mới", không chỉ phục vụ lợi ích chiến lược của mỗi nước mà còn đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
TS. Nguyễn Tuấn Anh
Viện Nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
