Chiều 14/8, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc tiếp thu, giải trình dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết Chính phủ và cơ quan thẩm tra đã thống nhất về 5 nhóm vấn đề lớn.
Trong đó, dự thảo làm rõ cơ chế kiểm tra, giám sát và thẩm định đối với xuất bản phẩm có nội dung đặc thù. Các chủ đề, đề tài thuộc diện này gồm lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước và anh hùng dân tộc. Danh mục cụ thể sẽ do Chính phủ quy định.
Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh (Ảnh: Quốc hội).
Thẩm định từ bản thảo đến trước khi phát hành
Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, cơ chế kiểm soát được thiết kế theo ba lớp nhằm tăng trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý Nhà nước, đồng thời hạn chế tối đa sai sót liên quan đến an ninh chính trị, tư tưởng.
Ở lớp thứ nhất, nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản. Việc thẩm định phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn phù hợp với tính chất, nội dung bản thảo; xem xét đầy đủ vấn đề cần thẩm định, có căn cứ đánh giá và kết luận rõ ràng.
Lớp thứ hai thuộc trách nhiệm của cơ quan chủ quản nhà xuất bản. Cơ quan này kiểm tra kết quả thẩm định, bảo đảm kế hoạch phù hợp với tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ và định hướng hoạt động của nhà xuất bản, sau đó phê duyệt để đăng ký.
Ở lớp thứ ba, sau khi xuất bản phẩm được nộp lưu chiểu, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định, cho ý kiến trước khi phát hành. Theo dự thảo, xuất bản phẩm thuộc danh mục đặc thù chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ, trừ trường hợp được miễn thẩm định do Chính phủ quy định.
Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết tán thành phương án này. Cơ quan thẩm tra cũng thống nhất giao Chính phủ quy định chi tiết danh mục chủ đề, đề tài phức tạp, nhạy cảm cần thẩm định.
Bổ sung quy định về xuất bản trên không gian mạng
Một nội dung lớn khác được Chính phủ và cơ quan thẩm tra thống nhất là quản lý sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng, hoạt động xuyên biên giới và việc bảo vệ quyền tác giả.
Dự thảo làm rõ ba hành vi bị cấm liên quan đến loại sản phẩm này, gồm phát hành bản in; đăng, phát dưới dạng sách; đăng, phát sản phẩm có nội dung bị cấm theo Luật Xuất bản. Quy định về hành vi bị nghiêm cấm khi sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản cũng được bổ sung.
Theo dự thảo, xuất bản phẩm có nội dung được tạo lập toàn bộ hoặc một phần bằng hệ thống AI phải được thông báo, gắn nhãn. Việc sử dụng công nghệ không làm thay đổi trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với xuất bản phẩm.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết dự thảo còn bổ sung trách nhiệm của nền tảng trung gian và nền tảng xuyên biên giới; các biện pháp ngăn chặn việc sản xuất, phát tán tài liệu có nội dung vi phạm dưới hình thức xuất bản phẩm.
Dự thảo sau tiếp thu, chỉnh lý gồm ba điều, giữ nguyên số điều so với bản trình Quốc hội; sửa đổi, bổ sung 30 trong tổng số 54 điều và bãi bỏ 7 điều.
Phạm vi điều chỉnh cũng được mở rộng, bao quát các chủ thể trực tiếp tham gia và những chủ thể có liên quan đến hoạt động xuất bản.
Theo Bộ trưởng, dự thảo hướng tới đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng quyền tự chủ gắn với hậu kiểm và bỏ quy định tạm dừng hoạt động xuất bản. Các quy định về nhập khẩu xuất bản phẩm, phòng chống in lậu, vi phạm bản quyền và quản lý trong môi trường số cũng được hoàn thiện.
