Quan điểm này được GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, đưa ra tại Diễn đàn về hoạt động giám sát năm 2026 của Quốc hội, sáng 30/6.
Trong đó, ông Lý nhấn mạnh cần rà soát lại toàn bộ quy trình để đổi mới hoạt động giám sát.
Với công tác hậu giám sát, dù ghi nhận đã có nhiều đổi mới, song ông Phan Trung Lý cho rằng việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát còn "chưa đến nơi đến chốn", dẫn đến hiệu quả giám sát còn hạn chế.
GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật (Ảnh: Quang Vinh).
Từ thực tiễn chỉ ra, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật đề nghị đổi mới công tác này. Theo đó, ngoài việc nhận xét, đánh giá và biểu dương, nghị quyết giám sát cần đi sâu thực chất hơn, chỉ rõ những điểm mạnh, điểm yếu của đối tượng giám sát và sự việc giám sát. Đặc biệt, giám sát phải xác định trách nhiệm thuộc về ai và thời hạn khắc phục như thế nào.
Ông Phan Trung Lý đề nghị trọng tâm giám sát phải chuyển từ tư duy giám sát để "phát hiện vấn đề" sang tư duy giám sát để "tạo ra sự thay đổi thực chất trong quản trị quốc gia.
Nhấn mạnh mỗi kiến nghị giám sát phải xác định rõ chủ thể thực hiện, thời hạn thực hiện, trách nhiệm báo cáo và giải trình khi không hoàn thành, ông Phan Trung Lý đề xuất có cơ chế chuyển các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật để xử lý dân sự, hành chính hoặc hình sự.
Đồng thời, vị chuyên gia đề xuất gắn kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm với những người giữ chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu, phê chuẩn.
Theo ông Lý, cần coi việc thực hiện các nghị quyết, kết luận về giám sát của Quốc hội là một tiêu chí để đánh giá đảng viên, cán bộ trong việc thực hiện nhiệm vụ.
Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư cần có chủ trương chung tăng cường hiệu lực, hiệu quả của giám sát. Đặc biệt, cùng với định hướng lập pháp, Trung ương cần có định hướng về giám sát cho từng nhiệm kỳ, từng thời kỳ.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ (Ảnh: Quang Vinh).
Chung góc nhìn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho rằng giá trị của hoạt động giám sát không dừng lại ở báo cáo hay nghị quyết mà phải bằng mức độ chuyển biến sau giám sát.
Ông kiến nghị cần xây dựng cơ chế theo dõi thường xuyên, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp, từng cá nhân trong thực hiện các kiến nghị của Quốc hội; đồng thời định kỳ đánh giá kết quả thực hiện và công khai trước Quốc hội, cử tri và Nhân dân.
Trong khi đó, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường kiến nghị hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức bộ máy các cơ quan tư pháp và các thiết chế bổ trợ tư pháp theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Việc sắp xếp tổ chức bộ máy cần, theo Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, cần được triển khai đồng bộ với chủ trương đổi mới tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, gắn với yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Việc này cũng phải bảo đảm sự thống nhất giữa đổi mới tổ chức với đổi mới phương thức hoạt động, giữa phân công, phân cấp với tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực.
Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường (Ảnh: Quang Vinh).
Trong điều kiện mới, lãnh đạo Ban Nội chính Trung ương đề nghị công tác kiểm tra, giám sát chuyển mạnh từ kiểm tra theo quy trình sang kiểm tra, giám sát dựa trên dữ liệu, thông tin số hóa và kết quả đầu ra; tăng cường khả năng phân tích, dự báo, cảnh báo sớm các nguy cơ vi phạm.
Công tác kiểm tra, giám sát cũng cần tập trung vào những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm như điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, giám định tư pháp, định giá tài sản, đấu giá tài sản, công chứng và các hoạt động bổ trợ tư pháp.
Cùng với đó, ông cho rằng cần xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp và bổ trợ tư pháp tinh thông chuyên môn và có bản lĩnh vững vàng, vì đây là nhân tố quyết định chất lượng hoạt động tư pháp.
