Hình thức hòa giải trực tiếp hay trực tuyến là một trong những nội dung được các đại biểu Quốc hội quan tâm khi thảo luận về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), sáng 10/8.
Không để công cụ hòa giải trực tuyến tạo ra mâu thuẫn mới
Góp ý về quy định hòa giải trực tuyến (Điều 25) tại phiên thảo luận, Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng, đồng tình với việc ứng dụng công nghệ, nhưng đồng thời cảnh báo những hệ lụy khôn lường nếu không có cơ chế kiểm soát không gian mạng.
Theo ông, bản chất của hòa giải ở cơ sở không đơn thuần là giải quyết một vụ việc tranh chấp, mà quan trọng hơn là hàn gắn, giữ lại các mối quan hệ tình làng nghĩa xóm, gia đình.
Đại biểu Quốc hội, Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng (Ảnh: Quốc hội).
Ghi nhận hòa giải trực tuyến giúp rút ngắn khoảng cách và tiết kiệm thời gian, song Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm cũng chỉ ra sự khác biệt cốt lõi và là rủi ro lớn nhất.
"Trong một cuộc hòa giải trực tiếp tại thôn, tổ dân phố, hòa giải viên có thể nhìn thấy ai đang có mặt trong phòng. Nhưng trong môi trường trực tuyến, chúng ta không thể mặc nhiên biết ai đang ở phía sau màn hình", ông nói.
Từ lỗ hổng kiểm soát không gian này, đại biểu Liêm chỉ ra thực tế đáng lo ngại. Giả sử trong lúc hòa giải trực tuyến, một bên dùng điện thoại khác bí mật ghi hình, cắt ghép đoạn phát biểu rồi tung lên mạng xã hội hoặc gửi vào nhóm chat khu dân cư. Thậm chí, có người thứ ba ngồi khuất sau màn hình nghe trọn vẹn những thông tin nhạy cảm về tài sản, nguyên nhân mâu thuẫn gia đình mà phía bên kia không hề hay biết.
"Khi đó, một cuộc hòa giải vốn được tổ chức để hàn gắn quan hệ lại có thể trở thành nguyên nhân của những mâu thuẫn mới", ông nhấn mạnh.
Để bảo vệ người dân, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng đề nghị không nên quy định chung chung rồi giao toàn quyền cho Chính phủ hướng dẫn, mà cần "luật hóa" ngay 3 nguyên tắc tối thiểu tại Điều 25.
Thứ nhất, hòa giải trực tuyến phải dựa trên sự đồng thuận, không vì thuận lợi công nghệ mà biến thành lựa chọn áp đặt.
Thứ hai, phải kiểm soát được người tham gia, đảm bảo các bên biết rõ mình đang trao đổi với ai.
Thứ ba, việc ghi âm, ghi hình, lưu trữ trong phiên hòa giải bắt buộc phải có sự đồng ý của các bên, tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các tiêu chuẩn kỹ thuật hay nền tảng bảo mật sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.
Các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận sáng 10/8 (Ảnh: Quốc hội).
Đại tá Huỳnh Ngọc Liêm khẳng định việc đưa hòa giải lên môi trường số là điều cần thiết. Tuy nhiên, khi "lên mạng", các bên vẫn phải giữ được những giá trị cốt lõi của hòa giải cơ sở là sự "tự nguyện, kín đáo, chân thành và tin cậy".
Việc bổ sung nguyên tắc cứng vào Luật, theo đại biểu Liêm, sẽ giúp vừa khuyến khích chuyển đổi số, vừa tránh tình trạng một công cụ tốt lại vô tình trở thành nguyên nhân gây tổn thương mới cho xã hội.
Đã hòa giải phải gặp mặt trực tiếp, không thể qua tivi
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) về tiêu chuẩn với hòa giải viên, ngoài việc có năng lực, trình độ pháp lý, có hiểu biết, có uy tín, độ tuổi cũng rất quan trọng. Ông đề nghị nên có quy định tiêu chuẩn về độ tuổi theo hướng hòa giải viên chỉ nên dưới 70 tuổi, còn những người cao tuổi trên 70 nếu muốn đưa vào hòa giải viên thì mời, ví dụ mời những người già làng, trưởng bản, người có uy tín… tham gia tổ chức hòa giải.
Về hình thức hòa giải, theo đại biểu Phạm Văn Hòa, không nên áp dụng hòa giải trực tuyến vì “rất khó khăn”.
“Trong hòa giải, ba mặt một lời gặp nhau nói chuyện to nhỏ chưa chắc được, huống chi người ở xứ mô, người ở xứ tê, gặp nhau trực tuyến làm sao được”, ông Hòa nói.
Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (Ảnh: Quốc hội).
Ông ghi nhận việc kết nối trực tuyến là tốt, song thực tế hiện nay cơ sở vật chất, nhất là ở thôn, làng còn rất khó khăn.
Vì vậy, theo vị đại biểu, chỉ nên hòa giải trực tiếp. “Đã là hòa giải thì phải gặp mặt nhau, còn gặp qua tivi, qua hình ảnh thì làm sao được. Gặp nhau trao đổi, bàn luận, thậm chí năn nỉ nhau để thỏa thuận tốt hơn, còn người chỗ này, người chỗ kia sẽ rất khó”, ông Hòa nêu quan điểm.
Một lần nữa, ông đề nghị “hòa giải không nên trực tuyến”.
Cùng với đó, theo đại biểu, kết quả hòa giải rất quan trọng nhưng nếu quy định như trong dự thảo luật, hiệu quả pháp lý rất thấp. Ông đề xuất biên bản hòa giải phải có xác nhận của UBND cấp xã để giá trị pháp lý cao hơn.
