Phát biểu khai mạc Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát của năm 2026, sáng 30/7, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết chủ đề của Diễn đàn là “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”.
Giám sát cần có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu
Theo Chủ tịch Quốc hội, giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội; là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực Nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và Pháp luật được thực thi nghiêm minh.
Những kết quả đạt được thời gian qua, theo Chủ tịch Quốc hội, là nền tảng quan trọng, nhưng yêu cầu phát triển mới của đất nước đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn với hoạt động giám sát của Quốc hội.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Diễn đàn (Ảnh: Quang Phúc).
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh đất nước đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược; nhiều nhiệm vụ có tính đột phá, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ. Trong đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh… đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia.
“Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.
“Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển”, theo lời Chủ tịch Quốc hội.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các Phó Chủ tịch và lãnh đạo các cơ quan của Quốc hội tham quan triển lãm về hoạt động giám sát (Ảnh: Quang Phúc).
Chủ tịch Quốc hội cho rằng giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia.
Kể từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho biết các cơ quan đã xây dựng 122 luật, nghị quyết, trong đó có 94 luật, 28 nghị quyết có tính quy phạm pháp luật.
Giám sát để kiến tạo phát triển; giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia
Chủ tịch Quốc hội đề nghị Diễn đàn giám sát tập trung 4 vấn đề chiến lược.
Thứ nhất, lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm. Yêu cầu được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.
Thứ hai, gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất.
Yêu cầu thứ ba, theo Chủ tịch Quốc hội, phải đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.
Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát của năm 2026 (Ảnh: Quang Phúc).
Thứ tư là yêu cầu siết chặt thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.
“Xưa nay chúng ta giám sát nhiều vụ rất công phu, kỹ lưỡng, tốn nhiều thời gian và công sức nhưng khi có kết luận giám sát thì việc triển khai thực hiện đến đâu, như thế nào lại chưa có hậu kiểm bài bản, chỉ ra được việc phải làm hay việc chưa làm được”, Chủ tịch Quốc hội nhận định.
Tinh thần được Chủ tịch Quốc hội quán triệt là giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế.
Diễn đàn hôm nay, theo Chủ tịch Quốc hội, không chỉ để nhìn lại thực tiễn, mà quan trọng hơn là cùng hình thành tư duy, định hướng và phương thức giám sát mới cho cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu kết quả của Diễn đàn phải được chắt lọc thành những định hướng, nhiệm vụ và giải pháp có tính khả thi, làm cơ sở xây dựng Định hướng trọng tâm hoạt động giám sát nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.
Và quan trọng hơn, Diễn đàn sẽ góp phần hình thành một tư duy giám sát mới cho Quốc hội khóa XVI, đó là giám sát để kiến tạo phát triển; giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia và cao nhất là phục vụ nhân dân, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
