Quan điểm được ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp), nêu ra tại hội nghị tổng kết thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025, sáng 19/5.
Ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Ảnh: Phương Mai).
Đề nghị rà soát, đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật
Theo Điều 4 của luật, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có 13 tầng văn bản quy phạm pháp luật, với 20 hình thức văn bản, từ Hiến pháp, bộ luật, luật, nghị quyết của Quốc hội đến nghị quyết của HĐND, quyết định của UBND cấp xã.
Bên cạnh đó, 13 tầng văn bản quy phạm pháp luật với rất nhiều chủ thể có thẩm quyền ban hành (17 cơ quan, người có thẩm quyền ban hành hoặc liên tịch ban hành). Một số chủ thể lại được phép ban hành nhiều loại văn bản khác nhau (Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ).
Điều đó, theo ông Hoàn, dẫn đến tình trạng phân tán, khó xác định nội dung của từng loại văn bản, gây chồng chéo giữa các nội dung văn bản.
Luật cũng chưa quy định rõ thứ bậc hiệu lực (giá trị pháp lý) của các văn bản quy phạm pháp luật, mới chỉ liệt kê hệ thống văn bản và thẩm quyền ban hành của các chủ thể (Quốc hội, Chính phủ, Bộ, chính quyền địa phương).
Từ đó, Vụ trưởng Nguyễn Quốc Hoàn đề nghị tiếp tục rà soát, đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, thu gọn hình thức văn bản và đầu mối chủ thể có thẩm quyền ban hành.
Đồng thời xác định rõ thứ bậc hiệu lực pháp lý giữa các loại văn bản nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, khó áp dụng. Nghiên cứu mở rộng và xác định rõ giá trị áp dụng của các nguồn bổ trợ như án lệ, tập quán, lẽ công bằng, nguyên tắc pháp luật và học thuyết pháp lý trong quá trình áp dụng pháp luật…
Quản trị toàn bộ “vòng đời” của văn bản
Góp ý tại hội nghị, ông Đồng Ngọc Ba, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đề nghị tiếp tục nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ, cải cách toàn diện quy trình lập pháp hiện hành theo hướng không chỉ dừng ở quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản mà phải hướng tới quản trị toàn bộ “vòng đời” của văn bản.
Đại biểu Quốc hội Đồng Ngọc Ba (Ảnh: Phương Mai).
Ông Ba mong muốn từng bước chuyển từ tư duy “kiểm tra - xử lý” sang tư duy “đồng hành - hỗ trợ - cải thiện”, xác định giám sát không chỉ nhằm phát hiện vi phạm, sai sót hay xử lý trách nhiệm mà quan trọng hơn là kịp thời nhận diện các rủi ro pháp lý, điểm nghẽn thể chế, vướng mắc trong tổ chức thi hành chính sách ngay từ giai đoạn đầu.
Hoạt động giám sát cần hướng mạnh hơn vào đánh giá hiệu quả thực chất của chính sách và mức độ tác động của văn bản đối với người dân, doanh nghiệp và sự phát triển kinh tế - xã hội. Qua đó góp phần kiến tạo môi trường pháp lý thông suốt, ổn định nhưng linh hoạt, khuyến khích đổi mới sáng tạo.
Với yêu cầu, đòi hỏi rất cao về công tác thể chế trong giai đoạn mới, vị đại biểu Quốc hội đề xuất đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn để đánh giá, thử nghiệm chính sách, hỗ trợ soạn thảo, tự động rà soát và cảnh báo sớm mâu thuẫn, chồng chéo trong dự thảo.
“Ưu tiên đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ công tác lập pháp. Xây dựng cơ sở dữ liệu lập pháp thống nhất, tích hợp đầy đủ thông tin về các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết và văn bản quy phạm pháp luật, hình thành “bản đồ pháp lý số” đồng bộ và truy xuất được tức thời. Đồng thời bổ sung các công cụ tham vấn điện tử để người dân, doanh nghiệp, chuyên gia góp ý trực tuyến, bảo đảm công khai, minh bạch và nâng cao chất lượng phản biện xã hội”, ông Đồng Ngọc Ba nêu quan điểm.
Yêu cầu khách quan, cấp thiết
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 có nhiều điểm mới mang tính đột phá, quán triệt yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, minh bạch.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, công tác xây dựng pháp luật đã có nhiều đổi mới tích cực và hiệu quả. Quốc hội đã hoàn thành khối lượng công tác lập pháp kỷ lục với 150 luật, 49 nghị quyết quy phạm pháp luật được thông qua, tăng hơn 40% so với nhiệm kỳ Quốc hội khóa trước.
Quá trình triển khai thi hành luật cho thấy một số nội dung liên quan đến cấu trúc hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, nguyên tắc áp dụng, quy trình xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành cần được tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc nghiên cứu ban hành luật về văn bản quy phạm pháp luật để thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 là yêu cầu khách quan, cấp thiết, đáp ứng yêu cầu đổi mới quy trình xây dựng pháp luật cũng như nâng cao chất lượng, hiệu quả thực thi các văn bản pháp luật.
