Quan điểm này được đại biểu Nguyễn Duy Minh, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Đà Nẵng, đưa ra trong phiên thảo luận tại hội trường Quốc hội về định hướng sửa đổi Luật Đất đai, sáng 21/8.
Đề cập các quy định về thu hồi đất và bồi thường, tái định cư, đại biểu Nguyễn Duy Minh đề nghị thể chế hóa rõ hơn trong luật tinh thần nghị quyết của Trung ương theo hướng “chuyển đổi từ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân”.
Cụ thể, ông góp ý bổ sung nguyên tắc việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được đánh giá không chỉ bằng giá trị tài sản được hoàn trả, mà cần căn cứ bằng khả năng người dân bị thu hồi đất có phục hồi, duy trì được đời sống và sinh kế hay không.
Đại biểu Nguyễn Duy Minh, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Đà Nẵng (Ảnh: Quang Vinh).
“Hai hộ dân nhận cùng một gói bồi thường như nhau hoàn toàn có thể rơi vào hai số phận khác nhau. Một người có thể tìm được nơi ở, nơi làm việc gần, nhưng một người có thể mất trắng nguồn thu nhập vì phải chuyển nơi ở đi quá xa”, ông Minh nói.
Ông cũng đề nghị trách nhiệm của Nhà nước không kết thúc ngay khi việc bồi thường được chi trả, mà phải gắn với một giai đoạn phục hồi sinh kế sau khi thu hồi đất. Ngoài ra, theo vị đại biểu, cần bổ sung quyền của người dân bị thu hồi đất được bày tỏ nguyện vọng về địa điểm tái định cư, đặc biệt nguyện vọng tái định cư tại chỗ.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ góp ý về đề xuất cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong một số trường hợp đặc thù.
“Đây là một nội dung nhạy cảm, đề nghị Quốc hội xem xét một cách hết sức kỹ lưỡng và thận trọng”, ông Hạ nói.
Theo ông, nghị quyết của Trung ương đã nêu rõ nguyên tắc “việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt”.
Với trường hợp phải bố trí tái định cư thì bắt buộc phải hoàn thành việc bố trí tái định cư trước khi thu hồi đất, nhằm đảm bảo cho người dân bị thu hồi đất có chỗ ở mới, ổn định đời sống, sinh kế với điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ (Ảnh: Quang Vinh).
“Tôi thấu hiểu và đồng tình với việc đề xuất cơ chế đặc thù này nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công đối với các công trình trọng điểm. Nhưng tiến độ dự án phải được đặt ngang hàng với việc đảm bảo an sinh xã hội, chỗ ở và sinh kế lâu dài của người dân bị ảnh hưởng”, vị đại biểu nêu quan điểm.
Theo ông, chúng ta không thể chấp nhận việc một gia đình khi bị Nhà nước thu hồi đất, buộc phải di dời khỏi nơi ở hiện tại mà phương án tái định cư chưa rõ ràng, chưa được bố trí chỗ ở mới.
Khi đó, theo đại biểu, họ sẽ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, xáo trộn về nơi ở, điều kiện học hành của con cái cũng như công việc, sinh kế hàng ngày.
“Bồi thường giải phóng mặt bằng không đơn thuần là việc chi trả bao nhiêu tiền cho người dân, mà mấu chốt là phải tái thiết và ổn định cuộc sống cho gia đình họ và cả cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng”, đại biểu Tạ Văn Hạ nhấn mạnh.
Ông cho rằng khi người dân chấp nhận hy sinh quyền lợi riêng, từ bỏ nơi chôn rau cắt rốn, rời bỏ mảnh đất sinh kế thuận lợi lâu năm để nhường đất cho các dự án phát triển, đó là sự đóng góp, hy sinh vô cùng lớn lao cho sự nghiệp chung của đất nước mà Nhà nước phải trân trọng và ghi nhận.
Vị đại biểu cũng chia sẻ lo ngại việc luật hóa “phương án thu hồi đất trước khi hoàn tất tái định cư, dù chỉ giới hạn trong một số trường hợp đặc thù”, cũng sẽ bị lạm dụng, khiến cho “trường hợp ngoại lệ trở thành phổ biến”.
